و آنجا كه آب دريا نباشد آب را بنمك ، طلخ كنند و اندر آفتاب نهند بجاى آن بود .
و ضماد هم از آن نوع كه ياد كرده آمدست .
و غذا نان خشكارد با آب باديان و زيره و كرويا ؛ و اندر طبيخها دارچينى و پلپل و زيره و كرويا و نخود و گندنا پزند ؛ و روغن پسته سود دارد .
و گوشت كبك و تذرو و دراج و طيهوج نافع باشد .
گفتار سيزدهم از كتاب سيم اندر معالجات از كتاب الغراض الطبية اندر انواع سحج و اسهال و زحير و اسباب و علامات و علاج آن و اين گفتار هشت بابست
باب اول از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال دماغى و اسباب و علاج آن
سبب اسهال دماغى ، مادّهء نزله بود كه فرود آيد بمعده و رودها ، اگر ماده رطوبتى بود نرم ، اسهال بلغمى افتد ، و اگر ماده گرم و تيز بود ، سحج و اسهال خونى تولّد كند .
علامات اسهال دماغى علامتهاء خاصه اين نوع آنست كه بامداد كه از خواب برخيزند ، چند مجلس بنشاند زودازود پس ساكنتر شود .
علاج آن ، هر بامداد قى بايد فرمود تا آنچه از سر معده فرود آمده بود و هنوز اندر دهان معده باشد براندازد ، و اندر خواب بقفا بازنخسبد و بالين پست كند . و تدبير بازداشتن نزله بايد كرد بچيزهاء بوييدنى چون لادن و قسط و كندر كه بر آتش افكنند ؛ و شونيز به سركه فرغار كرده و بريان كرده پيوسته مىبويند و بغرغره و سر شانه كردن و پيش سر خاريدن و عطسه آوردن ، و اطراف ماليدن ، و بطبيخ اكليل ملك شستن ، و اقراص خشخاش دادن ، و بحبّ صبر و ايارج فيقرا و حبّ قوقايا و مانند آن استفراغ كردن .
امّا ببايد دانست كه بداروهاء قابض ، اسهال بازنشايد داشت تا نخست آنچه اندر فم معده باشد بقى پاك نشود و چون آن پاك شده باشد باقى كه اندر قعر معده افتاده باشد ، به چيزى نرم دفع بايد كرد ، و بوقت خواب مقدار دو كفچه بدهند ، نزله بازدارد .
و آب سرد بر تشنگى صادق باندازهء معتدل ، نزله بازدارد و آب بسيار ، زيان دارد و بوى سركه سود دارد و خوردن او دماغ را ضعيف كند .
و خداوند دماغ سرد را علاج سبات وليثرغس بايد كرد . و الله اعلم .