دفع شود و اسهال بىترتيب پديد آيد .
و خاصيت سپرز آنست ، هرگاه كه او فربه شود جگر و همه تن لاغر شود ، از بهر آنكه او ضدّ جگرست ، اين موضع بحث است ؛ از بهر آنكه گفتهاند هرگاه كه مزاج او معتدل باشد ، سودا اندر وى معتدل بماند و منافع سوداء معتدل بسيارست و فربهى او قوّت او باشد ، و قوّت از غايت اعتدال بود .
اين سخن متناقض مىگردد و چرا مىبايد كه جگر و همه تن بسبب قوّت او لاغر شود ؛ گوئيم كه اعتدال او آنست كه قوّت او چنان باشد كه سودا از خون جدا كند و بخويشتن كشد و غذاء خويش از آن بردارد و باقى بدان جانب كه دفع بايد كرد ، دفع كند .
و هر گاه كه قوّت جاذبهء او قوىتر باشد ، سودا را بقوّت تمام بكشد و بدان قوّت ، خون صافى بسبب ضرورت غذا با آن كشيده شود ، جگر و همه تن از خون صافى كه غذاء حقيقى است ، كم بهره يابند . و از بهر آنكه سبب فزونى قوّت جاذبه ، حرارتى فزونى باشد و مزاج سودا سردست ، آن حرارت بمزاج سودا معتدل گردد و قوّت او بر جاى بماند ، و او بسبب بسيار يافتن غذا فربه شود . و بسبب فربهى او را بزيادت غذا حاجت آيد و بسبب زيادت حاجت ، جذب غذا بيشتر كند ، و اين حال درپيوندد ، جگر لاغر شود .
و گاه باشد كه سبب آماس سپرز بحران بيمارى باشد . و بسيار بود كه سبب بيماريهاء سودايى طعامهاء سودايى بود نه ضعيفى سپرز و نه آماس . و الله اعلم .
باب دوم از گفتار يازدهم از كتاب معالجات اندر آماس سپرز و ضعيفى قوّتهاء او
آماس سپرز گرم ، كمتر افتد و آنچه افتد خونى بود ، صفرايى كمتر افتد و بلغمى نادر بود و هيچ آماسى گرم اندر وى دير نماند ، زود صلب شود .
و آماس او بيشتر اندر فروسوى او بود ، از بهر آنكه مادهء او سنگى است و غليظ . هرگاه كه مطحول را اسهال خون افتد اوميد آن بود كه تحليل پذيرد ، لكن اگر كهن گردد ، بزلق الامعا و باستسقا ادا كند ، از بهر آنكه مزاج سرد بود و حرارت غريزى نماند .
و بول مطحول هرچند غليظتر و رنگينتر بهتر .
و آنچه اندر وى رسوب پراكنده باشد نشان پاك شدن علّت باشد .
و اگر اندر بول مطحول كه تب دارد خون فسرده بينند ،