و هلاككننده باشد .
و امّا اندامها كه سوء المزاج آن تشنگى آرد ؛ مرى است و معده و رودهء صايم و جگر و گرده و دل و شش .
علامات آن ، اگر سبب سوء المزاج ، مرى و معده باشد ، خشكى حلق و تلخى دهان علامت آن باشد .
و اگر سبب سوء المزاج ، رودهء صايم باشد ، شورشى و خليدنى باشد ، از بهر آنكه تريهاء كيلوس را روده بستاند و هرگاه كه مزاج كيلوس بگردد ، اندر تن خارشى و تشنگى پديد آيد .
و اگر سبب ، حرارت شش و دل باشد ، از هواء خنك راحت بيش از آن يابد كه از شربت خنك .
و آنچه از اسباب بيرونى افتد ، علامت آن ، سبب باشد .
علاج آن ، آنجا كه معده و مرى گرم باشد ، سكنگبين ساده و آب انار ترش و آب ميوها و سيب ترش و انبرود چينى و ريواج و آب سرد موافق بود .
و آنجا كه گرمى و خشكى بهم باشد ، كشكاب و آب كدو و آب خيار و روغن بادام و لعاب اسبغول و كثيرا بر آب انار شيرين افكنده با روغن بنفش سود دارد .
و آنجا كه سبب ، رودهء صايم باشد ، رگ باسليق زدن ، و دوغ و آن تدبير كه اندر علاج معده و مرى گفته آمد ، صواب باشد .
و آنجا كه سبب ، حرارت دل و شش باشد ، بوى عطرها و اسفرغمها و ميوهاء خنك و هواء خنك ، سود دارد .
و آب خربزهء هندو ، و آب خيار و آب كدو تازه ، و بجاى آب ، گلاب سرد كرده ، و شراب صندل و قرص كافور ، موافق باشد .
و اگر سبب ، هواء گرم باشد و باد گرم ، دست و پاى اندر آب سرد نهادن و زردآلو ، كسنه و ترف و خرماء هندو اندر دهان داشتن سود دارد .
و آنجا كه سبب ، رطوبت شور و عفن باشد ، قى بايد فرمود ، و ايارج فيقرا دادن و هر بامداد آب گرم دادن .
و كسانى كه تشنهزده باشند ، چون آب يابند بيكبار سيراب نشايد شد ، اندكاندك مضمضه و غرغره بايد فرمودن و جرعهجرعه خوردن تا ساكن شود ، از بهر آنكه حرارت غريزى ضعيف شده باشد و آب سرد ، باقى حرارت را فرو مىراند .
و باقلى آب و نخودآب كه اندر ماه رمضان خورند ، تشنگى آرد .
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 415
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٤١٥