سرطان ماده بايد پختن ؛ و نشان ماده آن باشد كه سوزنى به پشت او فرو برند ، اگر رطوبتى همچون شير برآيد ماده بود ، اطراف او دور كنند و او را به آب نمك و به آب خاكستر بشويند تا از شوخ و رطوبت لزج كه بر ظاهر او باشد ، پاك شود .
و اگر قوّت ضعيف باشد پايچهء بره و بزغاله با آن مىپزند .
و اگر طبع نرم باشد ، حبّ الآس و اندكى تخم خشخاش اندر پزند و شراب مورد دهند .
و اگر سرفه سخت قوى باشد ، لختى تخم كوك اندر پزند . و اگر باستفراغ حاجت آيد بخيارشنبر و بنفشه و مانند آن استفراغ كنند .
صفت آن ، بگيرند خيارشنبر پاككرده دوازده درم ، بنفشهء خشك هفت درم ، ميويز دانه بيرونكرده پانزده درم ، عناب ده درم ، سپستان چل عدد ، اندر دو من آب بپزند چنان كه رسمست و بپالايند ، مقدار هفتاد درم بستانند ، و سى درم شيرخشت ، اندر وى بگدازند و بدهند .
و اگر خشكى بر اندامها مستولى گردد ، شير خر و شير بز نافع بود ، و ترتيب او و چند و چگونه ، اندر كتاب ذخيره ياد كرده آمدست . و اگر علّت كهن گردد و ترى اندر شش بسيار باشد و حرارت غالب نباشد ، اندكى بيرزد با اندكى قطران تنها ، گر با انگبين سود دارد .
اگر حرارت غالب باشد ، اين لعوق بسازند بدين صفت ، بگيرند شش روباه خشككرده و تخم باديان و بيخ سوس ، و پرسياوشان كوفته و بيخته راستار است اندر جلّاب بسرشند و جلّاب بقوام انگبين آرند هر بامداد يك كفچه بدهند ، و با اين علاج غذا درّاج و طيهوج و كبك و تذرو و گنجشك بريانكرده و ماهى بريانكرده بىروغن .
و اگر چيزى آشاميدنى خواهد با عسل دهند .
و اگر تب آرد اندر كشكاب ، سرطان مىپزند و حسو از آرد عدس و گاورس و كشك جو و نشاسته سازند .
و اگر بيم تب نباشد كرنب و هليون پخته روا باشد .
و گاهگاه ماهى شور روا بود .
و اگر ريش پليد باشد چيزهاء شور ، زيان دارد .
باب هفتم از گفتار هفتم از كتاب معالجات اندر علة ذات الجنب
ذات الجنب آماسى است گرم ، دردناك اندر حجاب ، و آنچه در عضلهاء سينه باشد ، خاصّه اندر عضلهاء ز اندرونى