و ربّ سوس و اقاقيا و عصارهء لحية التّيس از هر يكى سه درم ، همه بكوبند و ببيزند ، و بيست درم اسبغول ناكوفته با آن بياميزند .
و دو درم تخم لسان الحمل ، شربت دو درم اندر آب باديان يا اندر آب اطراف رز كوفته و فشرده ، يا اندر عصارهء گل تر يا اندر گلاب . و اگر حرارت ، سخت قوى نباشد سه درم كندر با اين داروها بياميزند و اندر كشكاب ميوهاء قابض مىپزند چون حبّ الآس و آبى و انبرود قديد و زعرور و كندش كوهى و بستانى .
و اين كندش ميوه است اندر بعضى شهرهاء خراسان ، او را آلج گويند .
و اگر سبب ، نزله باشد موى سر ببايد سترد و ضمادى از تفسيا و سرگين كبوتر بر سر نهادن و پيوسته سر خاريدن و بمحلّلات مىشستن .
و اگر سبب ، تيزى ماده باشد كه با خون آميخته باشد ، اندر كشكاب كدو تر و سرطان تازه مىبايد پخت .
و اگر كدوى تر مقطّر كنند و كشكاب بدان آب بپزند ، صواب باشد .
و اگر سبب ، طرقيدن رگى باشد بسبب حركت سخت و مانند آن ، نخست رگ بايد زد و قانون علاج بجاى آوردن .
و ضماد از خاك كندر و مازو و آرد جو و گرد آسيا و گلنار و پوست انار و برگ مورد و اطراف رز و خرماء قصب سازند ، همه بكوبند و ببيزند ، چون عصارهء سازند و روغن گل با روغن مورد با وى بياميزند و بر سينه نهند .
و اگر سبب طرقيدن رگ ، سرماء سخت بود ، بگيرند ، علك شاخ سه درم ، تخم كتان يك درم ، سنبل سه درم ، بسّد و گل سرخ از هر يكى پنج درم ، كهربا پنج درم و نيم ، جندبيذستر يك درم و نيم ، اقاقيا سه درم ، شربت يك درم و نيم ، اندر عصارهء گل تر و مانند آن يا اندر نبيذ قابض .
و اگر سبب طرقيدن رگ ، بادى غليظ باشد ، سجزينا و دحمرثا و ترياق بزرگ نارسيده و فلونيا سود دارد .
و اگر سبب ، گشاده شدن سر رگها باشد بسبب آغشتگى از رطوبت ، نخست رطوبت را كم بايد كرد و قوانين علاج خون بازداشتن بجاى آوردن .
و ترياق و مثروديطوس و سجزينا و فلونياء رومى دادن . و ضماد از كندر و زيرهء بريانكرده و اقاقيا و عصارهء لحية التيس و جندبيذستر و قلقديس بايد ساخت .
و طعام از گوشت گنجشك و كبك و تذرو و دراج بايد داد .
و اگر سبب
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 382
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٣٨٢