معاليق ، همهء اجزاء شش و معاليق او نيز كشيده شود ، و منفذهاء دم زدن بسبب كشيدگى اجزاء شش ، تنگ شود و المى يافته شود ، قوت طبيعت از جهت دفع الم و از جهت تنگى منفذ دم زدن بجنبد و سرفه تولد كند .
اين سرفهء باشد خشك و با الم و تمدّد .
و باشد نيز كه جگر ، گرم باشد و غذا كه از وى بشش رود بغايت گرمى باشد ، او را بسوزاند و بثرها بر وى پديد آيد ، آن را بثرات السّعال گويند .
و ممكن باشد كه خراجى تولد كند ، و اندر آغاز تولد بثرات و خراج ، سرفه بىنفث باشد .
و باشد نيز كه شش گرم باشد ، غذا كه بوى رسد طبيعى نباشد ، اندر وى گرم و متخلخل شود ، بدين سبب اندر اجزاء شش تمدّد پديد آيد و سرفه آرد .
علامات آن ؛ انواع سوء المزاج ساده و با مادّه معلوم شدست و علامات آماس شش و آماس ديگر احشا نيز معلومست و علامات بثرات السّعال ، تب گرم و نبض سريع ، و راحت يافتن از هواء خنك و شربت خنك است .
علاج آن ، امّا اندر سوء المزاج گرم و ساده ، شراب بنفشه ، و شراب نيلوفر بايد دادن ، و لعاب اسبغول و دياقوداء ساده و كشكاب اندر پخته ، و گلاب سرد و صندل و كافور و بنفشه و نيلوفر بوييدن .
و ضمادى از بنفشه و نيلوفر و برگ بيد و تراشهء كدو بر سينه نهادن .
و حب السّعال از صمغ بادام يا صمغ آبى و كثيرا و مغز بادام و مغز تخم كدو و تخم خيار سازند و بلعاب اسبغول حل كنند و حب كنند .
و بگيرند صمغ بادام صد درم و صد درم جلّاب و دويست درم آب و پنجاه درم روغن بادام بپزند تا بقوام انگبين شود و پيوسته به كار دارند .
و اندر سوء المزاج سرد ساده ، نفس فرو گرفتن چندانكه ممكن بود ، شش را گرم كند . و لعاب حبّ الرّشاد و لعاب تخم كتان با انگبين بسرشند و قوامى دهند و به كار دارند .
و اندر شراب زوفا ، انجير بستى و ميويز منقّى و تخم باديان و زوفاء خشك و پرسياوشان و اندكى ايرسا مىپزند و با انگبين بدهند .
و غذا سبوساب و حسوء گندم بعسل . و اندر حسو حلبه و خرما و انجير مىپزند و روغن او ، روغن جلغوزه و روغن حبّة الخضرا و روغن پسته كنند .
و اندر سوء المزاج گرم با مادّه بنگرند ، اگر ماده رقيق باشد ، دياقودا دهند .
و اندر كشكاب ، عنّاب
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٣٧٨