خشك و بيخ سوسن اندر وى بجوشانند و بپالايند و فلوس خيارشنبر اندر وى حل كنند و بدان غرغره كنند ، صواب باشد .
و روز سيم انتها باشد ، آب باديان با آن بياميزند و با قدرى مىپخته اندر وى حل كرده .
و اگر بينند كه آماس سخت مىشود خيارشنبر اندر شير تازه حل كنند ، يا اندكى بوره اندر شراب خرتوث ، يا خمير ترش اندر طبيخ حلبه و انجير خشك حل كنند و بدان غرغره كنند .
و مسكه و روغن گاو گداخته و عصارهء كرنب با مىپخته گر با انگبين و تخم كتان و تخم مرو كوفته با شير غرغره كردن ، نرمكننده و پزاننده است .
و آنچه عسرتر باشد ، بوره با انكژد يا سرگين خطاف يا سرگين خرگوش يا جندبيذستر يا نوشادر يا پلپل يا خردل يا هزار اسفند ، اندر شراب خرتوث حل كنند ، يا اندر سكنگبين ، و بدان غرغره كنند .
و اگر آماس نرم شود ، لكن نمىگشايد ، داروهاء قابض چون گلنار و گزمازو و شبّ يمانى اندر دمند ، يا برب گوز ، غرغره كنند .
و هر گاه كه گشاده شود بروغن گاو يا بروغن بنفش با آب گرم آميخته ، غرغره كنند تا آن را بشويد ، پس زردهء خايهء مرغ خام با روغن بادام اندر آب گرم كنند تا آن را بشويد و بدان غرغره كنند ، يا بيخ سوسن و اندكى نشاسته و كثيرا ، اندر آب بپزند و بدان غرغره كنند .
و غذا اندرين وقت سبوساب باشد بروغن بادام .
و اگر خناق صفرايى باشد ، قانون علاج همين باشد ، لكن اندر تسكين ، استقصا بيشتر كنند .
و غرغره به شراب خرتوث و شراب غوره آميخته كنند يا سكنگبين يا به آب سماق گلنار اندر وى پخته يا فرغار كرده ، و شراب خشخاش با آب غوره آميخته .
و اگر خناق بلغمى باشد غرغره برب گوز با اندكى عاقرقرحا و انگبين كنند ، يا ترب اندر سكنگبين عسلى بپزند و بدان غرغره كنند .
و دواء الخطاطيف اندر مىپخته حل كرده ، غرغره قوى و نافع باشد .
و طبع را بايارج فيقرا و قوقايا نرمنرم كنند ، يا بحقنهء تيز .
و اگر خناق سودائى باشد ، غرغره بجلّاب گرم و ماء العسل و ميبخته كنند ، و بآبى كه اندر وى اكليل الملك و تخم كتان و بابونه و حلبه جوشانيده باشند . و طبع را بايارهء فيقرا و مطبوخ افتيمون نرم كنند يا بحقنهء تيز .
و اگر سبب خناق ، از جاى بيرون آمدن مهرهء گردن باشد ، اگر بفصد حاجت آيد ، نخست
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 372
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٣٧٢