و قرنفل و انيسون و زنجبيل و نانخواه از هر يكى دو دانگ و هر بامداد مورد و ميويز دانه بيرون كرده و كوفته و بهم سرشته بدهند مقدار سه درم .
و شراب افسنتين و نقيع صبر و ميبه سود دارد .
و آن را كه مزاج سطح دهان نيز سرد باشد ، پوست ترنج و عود خام و مصطكى و خيربوا و كبابه و گوزبوّا و فلنجمشك و سعد و سذاب مىبايد خاييد .
و اگر سبب قوى باشد و بدين زايل نشود ، بن دندانها بصبر و مر مىبايد ماليدن يا باقراص زعفران و اقراص زرنيخ مىبايد شست ، و بشخار تنها ، گر بانگبين آميخته بمالند ، عفونت را ببرد و گوشت پاكيزه بروياند .
صفت سنونى كه گوشت بن دندانها سخت كند ، و بوى دهان خوش كند ، و دندان را پاك و سپيد كند ، و خون آمدن باز دارد
بگيرند ابهل ، مازوء سبز سوخته و اندر سركه كشته ، شبّ يمانى گرم كرده و اندر سركه كشته ، كفك دريا و سفال چينى و مسحقونيا و شخار و نمك اندرانى ، عدس سوخته ، جو نيمسوخته ، از هر يكى سه درم ، سنبل و گزمازو و حبّ الآس از هر يكى دو درم ، عاقرقرحا پنج درم ، پوست بيخ كبر و سعد از هر يكى سه درم ، عود سوخته پنج درم ، گلنار ، دانهء هليلهء زرد و ترشو و سماق از هر يكى چهار درم ، همه بكوبند و ببيزند و بياميزند و به كار دارند .
صفت حبّى كه پيوسته اندر دهان دارند
خيربوا و قاقله و فوفل و كافور و صندل سفيد و قرنفل و دارچينى و خولنجان از هر يكى درمى ، مشك دو دانگى ، همه بكوبند و بيزند و بربّ سيب يا برب آبى يا بميبه بسرشند و حبّ كنند نافع باشد . و الله اعلم .
جزو دوم از گفتار پنجم از كتاب معالجات از كتاب اغراض اندر احوال زفان و بيماريهاء آن و اسباب و علامات و علاج آن و اين شش بابست
باب اول از جزو دوم از گفتار پنجم از كتاب معالجات اندر سستى و استرخاء زفان
ببايد دانست كه سبب سستى زفان و ديگر اندامها رطوبت باشد و آن رطوبت يا رقيق باشد و با خون آميخته