و اگر سدّه قوى باشد خربق سياه و بوره و شونيز بسايند و با زهرهء گاو بياميزند و ببينى اندر چكانند .
و اگر سبب سدّه ، بادى غليظ باشد كه بمنفذهاى مصفاة اندر بماند ، پلپل سپيد و هزار اسفند با روغن بادام طلخ ببينى اندر چكانند .
و بخار سذاب و سعتر و پوذنه به سركه پخته سود دارد .
و اگر حس ، بوى خوش يابد و بوى ناخوش نيابد ، جندبيذستر سوده ببينى برمىكشد و مىبويد ، و اگر ناخوش يابند و خوش نيابند ، مشك سوده مىبويند و ببينى برمىكشند يا اندر دمند .
و اگر دارو كه اندر دمند ببينى نشود ، قطرهء روغن گل اندر چكانند و آب گرم بسيار بر سر او مىريزند ، و حسوى گرم بياشامد .
و اگر بسبب ريشى كهن يا باسورى كهن ، بينى گنده شده باشد و يا بسبب مادهء عفن كه اندر منفذ بينى يا اندر مصفاة جمع شود ، نخست تنقيهء دماغ بايد كرد .
اما اگر سبب ، عفونتى باشد اندر منفذ يا اندر مصفاة ، پس از آنكه تنقيهء دماغ كرده باشد ، غرغره و عطسه آوردن و بينى شستن و داروهاء بوييدنى سود دارد .
صفت غرغره ، خردل كوفته اندر سكنگبين بزورى حل كرده بدان غرغره كنند و بر اثر آن سنبل و سعد و قرنفل و سك اجزاء راستار است اندر شراب ريحانى بپزند ، يا اندر گلاب ، و بدان غرغره كنند .
و كندش و پلپل سوده بوئيدن و بدان عطسه آوردن ، ماده را بتفاريق فرود آرد .
و بينى را شستن به شراب ريحانى ، و پس از شستن ، داروها در دميدن سود دارد .
و داروها كه اندر دمند و بر پليته كنند و ببينى اندر نهند ازين نوع بايد : سعد ، سنبل و گل نسرين و قصب الذريره و حماما و قرنفل و برگ مورد و برگ گل سرخ و صبر و مرّ و اقاقيا و مازو و سك و كافور و مشك مفرد و مركب .
مثال تركيب آن ، بگيرند مورد و قصب الذريره و گل نسرين ، از هر يكى يك درم ، مر ، و مازو و سعد ، و صبر از هر يكى دو دانگ ، قرنفل چهار دانگ ، مشك ، كافور از هر يكى نيم دانگ ، قليمياء سيم ، نمك درانى از هر يكى دانگى و نيم ، همه كوفته و بيخته بياميزند ، و پليتهء بانگبين آلوده كنند
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 341
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٣٤١