كه حس دماغ قوى باشد ، بامداد ، پست جو با شكر دهند و طعام غليظ فرمايند ، چون سر بره و پايچهء بگندم و كشك جو پخته ، و بكرنج پخته و سماق پخته و هريسه به گوشت گوساله و ماهى تازه .
و اگر حرارت سخت قوى باشد ، اندر غذاها برگ كوك و ساق آن درافكنند ، و شراب خشخاش موافق باشد .
باب پنجم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداعى كه از پسِ جماع پديد آيد
سببهاء آن ، يكى خشكى باشد كه از بسيارى جماع تولد كند ، ديگر آنكه اندر تن اخلاط بد باشد ، و به حركت جماعى بخارها بجنبد و بدماغ برآيد .
علاج آن ، آنجا كه سبب ، خشكى باشد ، تدبيرهاء ترىفزاى بايد فرمودن و ماء اللحم و شورباى مرغ فربه و ماهى تازه و خايه مرغ نيمبرشت و قليهء كدو و اسفاناخ و مانند آن بايد دارد .
و آنجا كه سبب حركت بخارها باشد ، نخست تن را از اخلاط بد پاك كند و اگر فصد حاجت باشد ، نخست فصد كند ، پس استفراغ ديگر ، و دماغ را بروغن گل و روغن مورد قوت دهد .
و نطولها ساختن از پس استفراغ و بر سر چكانيدن و نطول از بابونه و برگ گل و برگ مورد بايد ساخت .
باب ششم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداعى كه از جراحت و زخم تولد كند
علاج اين صداع آنست كه نخست ، درد ببايد نشاند ، ببوى روغن گل و اندكى سركه .
و اگر آماسى باشد بنگرند اگر بفصد حاجت آيد و مانعى نباشد ، فصد كنند يا حجامت پس طبع را به آب ميوها و فلوس خيارشنبر ، يا بحقنهء نرم بگشايند .
و اگر تب آيد بامداد آب كسنه و آب عنب الثعلب دهند ، يا پنج درم فلوس خيارشنبر .
و اگر حرارت سخت قوى نبود اندرين شراب مقدارى صبر درافكنند از دو دانگ تا درمسنگى و بر حوالى جراحت ضمادها از صندل سرخ و فوفل و زعفران و صبر و گل ارمنى و طحلب و آب عنب الثعلب سازند .
و اگر خواهند كه مادتها از حوالى جراحت دور دارند ، ضماد از عدس و سماق و گلنار و گل سرخ و برگ مورد و نارپوست سازند ، اين جمله بپزند و خرقهء بدان تر مىكنند و بر حوالى آن مىنهند .