و عطسه آوردن سود دارد .
و اگر اندر سينه و پهلوها دردى و تمدّدى پديد آيد ، بروغن بنفشه يا بروغن بابونه بمالد و به آب گرم تكميد كند .
و داروهاء قىآور آنچه بىخطر است اينست : بگيرند تخم ترب دو درم ، تخم شبت يك درم ، بوره نان چهار دانگ ، همه بكوبند و بانگبين بسرشند ، پيش از طعام بخورند ، اين يك شربت باشد .
صفت داروى ديگر ، ترب پاره كرده چون درم درم و اندر غضاره نهند توتو ، و بر هر تويى اندكى نمك مىپراكنند ، پس مقدارى سكنگبين عسلى بر سر آن كنند و يك شب بنهند ، ديگر روز پيش از طعام بخورند و پس از طعام ، تدبير قى كنند .
و اگر پياز نرگس دو تا سه در ميانه طعام با ماهى بخورد ، قى آرد و فقاع با آب شبت و ماء العسل بخورند ، قى آرد و الله اعلم بالصواب .
باب دوازدهم از گفتار اول از حفظ الصحه اندر تدبير فصد و حجامت
فصد استفراغى كلى است از بهر آنكه مركب همه اخلاط خون است ، پس هرگاه كه فصد كرده شود از هر خلطى چيزى استفراغ افتد ، بدين سبب فصد را استفراغ كلى گويند .
و فضيلت فصد آنست كه هرگاه كه رگ بگشايند ، رنگ و قوام خون و قوت بيرون آمدن آن مىتوان ديد ، و چندانكه مصلحت باشد ، بيرون تواند كرد ، اندك اندك يا بسيار .
و داروى مسهل و داروى قى اگر تقصير كنند ، تدارك تقصير آن بداروى ديگر خطر باشد .
و اگر افراط كنند بازداشتن دشوار بود ، بدين سبب فضيلت فصد فزون از فضيلت ديگر استفراغها است .
و اما منافع خون اندر تن بسيار است و بعضى از منافع او آنست كه معلوم است كه بيشتر زنند ، قيفال است و اكحل و باسليق و حبل الذراع و اسليم و باسليق ابطى ، و صافن ، و مابض ، و عرق النسا و هر رگى را منفعتى ديگر است .
اما فصد قيفال ، علتهاء سر و چشم و بينى و كام و زبان و لب و دندان را سود دارد و اكحل ، هفت اندام را .
و فصد باسليق ، علتهاء جگر و سپرز و ذات الجنب و شوصه و دردهاء سرين و زانو و ساق ، و قدم .
و فصد اسليم ، دنبال باسليق است ، از دست راست ، درد جگر را سود دارد ، و از دست چپ ، سپرز را سود دارد .