مسهل اوليتر از قى كردن باشد .
اما منفعت قى آنست كه همه بيماريها و دردها را كه فروسوى ناف باشد ، سود دارد و معده را پاك كند ، و آرزوهاء بد چون آرزوى گل و مانند آن زايل كند ، و آرزوى غذا پديد آرد و خداوند يرقان و رعشه و فالج و نقرس و ماليخوليا و قوبا را سود دارد و خداوند جذام و كسانى را كه بدرنگ و زردروى باشند ، سود دارد .
و كسانى را كه داروى مسهل قى و غثيان آرد ، اگر پيش از دارو بسه روز قى كنند ، چون دارو خورند ، غثيان و قى نباشد .
اما مضرتهاء قى آنست كه معده را زبون كند و اخلاط بد ، روى به دو آرد و دندان و چشمها را و بيماريهاء سينه و سر را زيان دارد ليكن اگر قى به اندازه حاجت و بوقت كنند ، گرانى سر و گوش و خيرگى چشم زايل كند .
اما آن روز كه خواهند كه قى كنند ، چند گونه طعامها مختلف بايد خورد ، و اگر شرابخواره باشد ، شراب نيز چند گونه مختلف بايد خورد .
و چون طعام و شراب خورده باشد ، يك زمان صبر بايد كرد تا طعام و شراب باخلاط بياميزد .
و كسى را كه قى دشوار افتد ، سه روز پيش از قى هر روز يك اوقيه روغن شيرپخت با يك اوقيه شراب صرف آميخته ببايد خورد و هر روز اندر گرمابه بايد رفت و روغن اندر همه اندامها ماليدن ، و غذا شورباهاء چرب و طعامها گوناگون خوردن .
و اگر هوا سرد باشد ، خانه گرم بايد كرد ، يا قى اندر گرمابه بايد كرد .
و در وقت قى كردن رفاده بر پشت چشم بايد نهادن و ببستن ، و راست بايد نشست .
و چون فارغ شود ، روى و چشم به آب سرد ببايد شست . و دهان به آب گرم شستن و چند بار غرغره كردن بسكنگبين يا بآبكامه .
و بهترين روزگار قى تابستان است .
و مرطوب را قى پس از رياضت و پيش از طعام و شراب بايد كرد .
و محرور را پس از طعام و شراب بايد كرد .
و پس از آنكه از قى و غرغره فارغ شده باشد ، يك مثقال عود با يك درمسنگ مصطكى سوده يا اندكى شكر يا نىشكر اندر آب سيب بخورد تا مادتها را كه روى بمعده آرد باز دارد .
و باقى فضله كه اندر معده باشد ، بجانب رودها دفع كند .
و اگر بجاى مصطكى ، گلشكر خورد يا اطريفل كوچك ، روا باشد .
و آن را كه از داروى قى سوزشى اندر معده پديد آيد شورباء مرغ فربه آن را زايل كند .
و اگر فواق پديد آيد ، جرعه جرعه آب گرم خوردن
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 240
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٢٤٠