حال خون آمدن غشى كمتر افتد ، بيشترى پس از آن افتد كه رگ بسته باشد ، و اگر اندر حال غشى ، قى افتد قوت باز آيد ، غشى زايل شود .
و پيش از فصد بزمانى اندك ، شراب انار يا شراب غوره يا شراب سيب ترش و مانند آن بدهند ، غشى باز دارد .
و مبرود را شراب پودنه دهند يا ميبه يا جلاب كه در وى افاويه پخته باشند .
و مفصود را به پشت باز خفته فصد كنند ، و هم بر آن شكل باشد تا خون چندانكه بايد بيرون كنند يا كمتر ، بدين طريق از غشى نگاه دارند .
و از پس فصد ، ماء اللحم دهند .
و فصّاد بايد كه نافهء مشك و آلتى كه بدان قى توان افكند ، چون پر مرغ و مانند آن حاضر دارد ، و دواء المسك نيز حاضر دارد تا اگر غشى افتد در حال پر مرغ فرو كند و قى افكند و مشك ببوياند ، و دواء المسك اندر جلاب يا اندر آب انار حل كنند و به حلق او اندر چكانند .
و كسى را كه تب آيد ، اندر ميان تب و روز نوبت تب ، رگ نشايد زد ، و كسى را كه دردى صعب باشد ، رگ نشايد زد ، نخست درد ساكن بايد كرد ، پس رگ زدن ، از بهر آنكه درد ، اخلاط را بسوى خويش كشد و رگ زدن خلط را بيرون كشد و منازعت ميان اين دو كشيدن پديد آيد ، و ضعف و اضطراب تولد كند .
و آن روز كه رگ زنند و ديگر روز ، طعام كمتر و لطيفتر بايد خورد و چيزى بايد خورد كه صفرا بنشاند ، خاصه محرور را ، در جمله طعامى كه قوت بسيار دهد ، چون كباب و قليه و مانند آن نشايد خورد ، از بهر دو كار :
يكى آنكه مقصود از فصد باز گرفتن قوت خونست و طعام قوى ، مقصود خون برگرفتن باطل كند ، و ديگر آنكه آن روز كه فصد كنند ، قوتهاء معده و ديگر اندامها لختى ضعيف شود و قوتها قوى بايد تا طعام قوى را هضم كند .
و چون قوت ضعيف شده باشد و طعام قوى خورده شود ، هضم نيك نباشد و خلط بد تولد كند ، و در حال گرانى و كسلانى كند .
و از پس قى و از پس اسهال و از پس جماع و از پس بىخوابى و رنج و از پس ناگواريدن طعام و از پس هيضه و از پس هيچ كارى كه تن را گرم كند تا بسبب آن تحليل بسيار افتد و مسام گشاده شود ، رگ نشايد زد .
و اگر ضرورت بود ميان اين حالها و ميان رگ زدن ، سه روز يا دو روز ، كم نشايد ، هم از پيش رگ زدن و هم از پس .
و از پس رگ زدن ، آسايش و باز غلتيدن صواب باشد ، لكن نشايد خفت از بهر آنكه كسلانى آرد ، و باشد كه احتلام افتد و ضعف آرد .
و بر سر رگ رفاده بزرگ نبايد نهاد و هيچ عطر و تخلخل
الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — صفحة 238
مساهمون: اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
ص٢٣٨