نرم كند ، تشنگى بنشاند كه از صفرا خيزد ، و سرد و ترّ است اندر درجهى دوم ، و از اسفاناخ گرمتر است و رطوبتش از آن وى كمتر است « 1 » .
بزر قطونا
بزر قطونا « 2 » بهتر آن بود كه اندر بن آب نشيند « 3 » ، و خاصيّتش آنست كه درد نقرس بنشاند ، و وجع المفاصل نيز چون به آب ترّ كنى و با اندكى سركه و روغن گل بر آن جاى نهى ، نمله « 4 » را منفعت كند و حمره « 5 » را نيز و همه آماس را چون بر او نهى ، و چون بخورى به آب همه تبشهاى تبهاى گرم ساكن گرداند و تشنگى سخت را نيز ، اما لعابش سرد و ترّ است از هش بشدن « 6 » را منع كند اندر علتهاى گرم و تيز ، و چون با روغن بنفش « 7 » به كار برى شكم نرم كند ، و چون با روغن گل به كار برى تراكهايى بد « 8 » را كه اندر رودگانى بود سود دارد ، و شكم ببندد ، شربتى از او
هامش
( 1 ) - در نسخهء اصل گرمتر است نوشته شده و واضح است كه كاتب اشتباه كرده و « كمتر است » بايد باشد .
( 2 ) - بفتح قاف عربى يا معرب و فارسيش اسپفول بر وزن دل ملول و اسپيوش و اسفيوش و اسفرزه و اسپرزه است . ت .
( 3 ) - ش : در ته آب رسوب كند چون آن را در آب افكنند .
( 4 ) - بفتح اول نوعى از دانه كه با سوزش بسيار در بدن ظاهر [ شود ] و مانند مورچه به اطراف دود و سرايت كند . ت .
( 5 ) - اين كلمه در نسخهء اصل بىنقطه نوشته شده ليكن محتمل است كه جمره باشد . در مخزن و تحفه در خواص بزر قطونا از هر دو مرض نام برده شده است كه بزر قطونا در علاج حمره و جمره نافع است و شايد در نسخهء ما هم هر دو كلمه بوده و يكى اشتباها حذف شده است . جمره بفتح جيم دانههاى سرخى است كه گاهى يك جا و مجتمع و گاهى پراكنده در بدن پيدا مىشود با سوزشى مانند سوزش آتش و روز به روز منتشر و پهن مىشود و اطراف خود را فراميگيرد و عضو را گود مىكند و حمره بضم اول بمعنى سرخباد است كه مرضى است معروف .
( 6 ) - ش : از هوش رفتن ، بيهوش شدن .
( 7 ) - ظ : روغن بنفشه .
( 8 ) - ش : شكافهاى بد و مراد شقاق امعاء است .