درجهى دوم ، و برگش سرخسى بهتر بود ، و هرچه كوچكتر و سيهتر . وى خوك « 1 » را بگشايد چون بكوبند و با موم روغن بر او طلى كنند ، و همچنين اثرهايى كه بر روى بود ببرد ، و عرق النسا « 2 » را سخت سود دارد چون بازيت بر او طلا كنى يا با روغن سوسن ، و چون بر نان افكنند نان را زود بگوار برد و ليكن خشكى كند ، و باد شكم را ناخوشى « 3 » ببرد و سساليوس « 4 » بهتر از اقريطى « 5 » بود ، و او گرم و خشكست اندر ميان درجهى دوم ، و اين سساليوس صرع را سود دارد و ربو « 6 » را و انتصاب نفس « 7 » را و نفخ شكم را ، و زادن بر زنان آسان گرداند و طعام بگوار برد و آب تاختن بسيار انگيزد .
انيسون
انيسون رومى باشد و نبطى ، و او جنسى است از جنسهاى رازيانه و ذكرش اندر باب را خود كرده آيد .
آس
مورد دو جنس است دشتى و بستانى ، دشتى را نام مورد اسفرم « 8 » خوانند و برگش بزرگتر بود كه اين دگر را ، و دانهاش سپيد بود ، و او گرم و خشكست اندر درجهى اوّل و لطيفست ، صرع را منفعت كند ، و هر علتى را كه اندر مغز بود از رطوبت ، و جگر و معده را قوى گرداند ، و بادها را براند ، و مورد بستانى اين مورد
هامش
( 1 ) - خنازير . ت .
( 2 ) - نسا بفتح نون رگى است كه از بالاى سرين تا كعب امتداد دارد و اضافهء عرق بدان اضافهء بيانى است ، درد اين رگ را هم بمجاز عرق النساء گويند .
( 3 ) - يعنى بدبويى و عفونت .
( 4 ) - انجدان رومى و بعضى كاشم رومى گفتهاند .
( 5 ) - ظاهرا معرب كريتى و كريدى است و كريت جزيرهيى است از يونان .
( 6 ) - بر وزن سهو و عفو :
تنگى سينه و نفس كه اكنون برنشيت گويند .
( 7 ) - راست شدن نفس . تع .
( 8 ) - اسفرم بر وزن دلبرم و بهترم بمعنى سبزه و ريحان است كه اسپرم و اسپرغم و اسپرهم و سپرغم نيز گويند و اسپرم را با بعضى كلمات تركيب كرده و نام نوعى خاص از ريحان قرار دادهاند و از آن جمله است شاهسپرم و مورد اسپرم .