و ادرار بول آرد و حيض ، و فسخى را كه اندر عصب گرفته بود نيك باشد ، و كرم و حب القرع را بكشد ، و كلف را سود كند چون بر او طلا كنند - يا به آب يا بانگبين ، و ياورى دهد شهوت را چون با شراب بخورند ، و گر بزيت بپزند و آن را كه لرز و آزيش خواهد آمدن از بيش آمدن تب بخويشتن اندر مالد تب نيايدش و كسى را كه تنش سست همىشود ، يا عرق النسا باشدش از او منفعت يابد ، و خلطهاى غليظ را از باطن تن بكشد و دگر اندامهاى سرد را گرم گرداند ، و - اندر او رطوبتى فضلى هست كه نفخ كند و اندر شهوت جماع بفزايد ، و زخم هوام را نيك بود ، و اندامهاى باطن را قوى گرداند چون جگر و دل و مغز و سپرز ، و روغنش همچنين سود كند درد جگر و معده را و سردى بندگشايها را ، و سستى موى ببايد ، و فالج و لقوه و استرخاى عصب را سود كند ، و كرم بكشد ، و مضرّتش بسر است ، و اصلاحش كثير است ، و بهترينش آن باشد كه عفن بنبوده باشد ، و شربتى از او يك درمسنگ و نيم است .
قثا الحمار
قثا الحمار « 1 » گرمست و خشك اندر درجهى سيم و بهترينش آنست كه ميانه بود نه بزرگ نه خرد ، و رنگش سرخ بود ، و سخت تلخ باشد و تيز و اندر او قوّتى مسهل است بلغم را اسهال كند ، و رطوبت غليظ و مرّه « 2 » و وجع المفاصل را نيك باشد ، و فالج و لقوه و عرق النسا و قولنج را سود كند چون از او دانگى تا دو دانگ با آرد نشاسته بخوردى ، و عصارتش قويتر است و بول و حيض
هامش
( 1 ) - صورت كتابتى است از قثاء الحمار و آن دوايى است مسهل و تلخ كه به فارسى خيارزهء اسپند و كربز و به عربى صاب نيز گويند .
( 2 ) - بكسر اول بر وزن هرة در لغت بمعنى قوت و شدت و در عرف طب در خلط صفرا و سودا را گويند كه يكى قوىترين و ديگرى شديدترين اخلاط است .