بنشاند ، و سعالى را كه از گرمى بود نيك باشد ، درشتى سينه و حنجره ببرد ، يوحنا گويد كه او معتدل است ميان هر چهار طبائع ، سعال را نيك باشد هيجان خون ساكن گرداند ، طبيعت نرم كند ، معده را بد بود ، و جالينوس گويد كه هيچچيز نيرزد ، از قبل آنكه من اندو را عملى نشناسم كه تندرستى بر جاى بدارد ، يا از بيمارى بكاهد ، از عملش آن شناسم كه دير بگوارد و بلغم انگيزد .
عسل
عسل گرم و خشك است اندر درجهى دوم ، و هرچه بر نباتى گرم افتد و خشك چون صعتر و حاشا و افسنتين « 1 » و ماهىزهره « 2 » او تيزتر و لطيفتر بود ، و موافق اصحاب سردمزاج باشد نيز و آن را كه بلغمى بود و پيران را ، كه اندر ايشان خونى انگيزد نيك جوهر حرارت غريزيشان نيك قوى گرداند خاصه اندر زمستان كه اگر گرممزاجى خوردش و كسى كه صفرا بر او غالب باشد و برنا بود او را نسازد ، كه چون بخورد با خلط صفرا گردد و بيماريهاى تيز آورد خاصه اندر تابستان ، كه در تابستان انگبين زود با صفرا گردد از پيش آنكه به خون آميخته شود ، و اندر وى جلاست ، طبيعت نرم كند ، و سخت تيز است ، و چون بسيار خورند قى و منش گردا آورد ، و چون به آب بپزند و كفش بگيرند تيزى از او بشود ، و غذاش بيشتر بود ، پس كسى كه انگبين خورد اگر محرور بود بايد كه نار ترش و شيرين و سيب و امرود از پس او بخورد ، امّا خشك انگبين حرارت بيش دارد و نيز خشكتر است كه اين دگر انگبين ، و اوى انگبينى بود خشك از او بوى دارو آيد ، و از كوههاى پارس
هامش
( 1 ) - بذيل صفحهى 16 رقم 8 رجوع شود . در نص افستين نوشته است و در چاپى هم .
( 2 ) - بمعنى زهر كشندهى ماهى ، معربش ماهيزهرج و آن پوست گياهى است شيردار شبيه بشبرم .