شاهترّج
شاهترّج « 1 » گرم و خشك است اندر درجهى دوم ، گرّ و خارش را منفعت كند ، چون آبش بخورند با نيم درمسنگ صبر ، و ادرار البول آرد ، و سدد اندر جگر بگشايد و معده قوى كند و پاك گرداند ، و تبهاى كهن را منفعت كند ، و مضرّتش به مثانه است ، و بهترش تازهتر است و شربتى از آبش ده درمسنگ است .
شجرة مريم
شجرة مريم « 2 » گرم و خشك است اندر درجهى دوم ، جلا كند و سدد گشايد ، خلطهاى غليظ را ببرّد ، لطيف گرداند بكشد و تحليل افكند ، و همچنين عصارتش سر رگهاى مقعده بگشايد ، و چون پشمى اندر وى زنند حثّ « 3 » بهم فراز آوردن كند ، و گر با انگبين در چشم كشند آب را كه اندر چشم آيد سود كند ، و چون ببينى بازافكنند مغز را پاك كند ، و گر بر شكم طلا كنند شكم براند ، و كودك را بكشد و همچنين كه زير برگيرند ، و ادرار الحيض آورد چون زير برگيرند يا بخورند ، و دا ثعلب و كلف و سختى سپرز را سود كند ، چون با شراب چند روز پيوسته زو بخورند .
شبرم
شبرم « 4 » گرم است و خشك اندر آخر درجهى سيم و او جنسى است از اجناس
هامش
( 1 ) - معرب شاهتره كه به عربى بقلة الملك گويند و معروف است و آن دو نوع است و هر دو را كزبرة الحمام گويند .
( 2 ) - نبات بخورمريم و بخورمريم نام ريشه و بيخ آنست .
( 3 ) - بفتح حاء و تشديد ثا ، بمعنى برانگيختن و ترغيب و ترجمهى مناسبش در اينجا تقويت و تحريك است .
( 4 ) - در لغت عربى بر وزن عنصر و بمعنى نوعى از خار و در فرهنگ فارسى بر وزن درهم و بمعنى گياهى شيردار و در مخزن چنين آورده است كه شبرم بضم شين و راء و بكسر هر دو هم آمده است و آن را بشيرازى گاوكشك نامند زيرا گاو اگر آن را بخورد مىميرد و غير گاو را زيان نمىرساند .