سنامكّى
سنامكى « 1 » گرم است و خشك اندر درجهى اوّل ، اسهال صفرا و سودا كند ، و دل قوى گرداند ، و خلطهاى محترق را ببرد چون گر و خارش تن و جماع را بكاهد ، و اصلاحش شكر است ، و بهترش بستانى است و شربتى از وى ده درمسنگ است .
سمنه
سمنه « 2 » گرم است اندر درجهى دوم ، خشك اندر درجهى اوّل و اندر وى رطوبتى فضلى است ، اندر باه بفزايد .
سنجسفويه
سنجسفويه « 3 » دانهيى است كنارهاش مختلف ، طعمش چون طعم كرسنه « 4 » ، گرم است و خشك اندر درجهى اوّل ، و چون بكوبند و اندر شير كنند و بر كلف نهند ببرد .
هامش
( 1 ) - از داروهاى مسهل معروف و برگ گياهى است حجازى .
( 2 ) - فر : بضم اول گياهى است دانهاش شبيه بفلفل كه زنان براى فربه شدن مىخورند . مخ : حب السمنه است كه شاهدانهى برى و نقل خواجه گويند و آن دانهيى است به قدر فلفلى گرد و سياه و املس مغزش سفيد و شيرين و چرب گياهش شيردار و به قدر ذرعى و برگش سفيد و اغبر و در صحراها و بيابانها مىرويد .
( 3 ) - بفتح هر دو سين و كسر جيم معرب سنگ سبويه دانهيى است بسيار سخت و املس شبيه به سنگ و مربعشكل و برنگ ماش در غلافى دراز چون غلاف لوبيا .
( 4 ) - در فرهنگ فارسى بر وزن زنگنه ضبط شده و كرسنه به دو كسره و كسنك و كشنك بر وزن خشتك نيز آمده است و در مخزن به دو فتحه بر وزن برهنه ضبط شده و آن گاودانه است كه مشنگ گاوى بر وزن تفنگ نيز گويند و آن دانهيى است تيرهرنگ به قدر نخود با طعم تلخ و تند و غير مأكول و آن علف و غذاى گاو است و او را فربه كند بكبوتر و گوسفند و مرغ و بز نيز مىدهند .