اندر مغز بود سود كند ، و بيخش جلا و تحليل كند و تجفيفى باعتدال ، و همچنين برگش و كسى كه جايى آب گرم وى را بسوخته باشد « 1 » آن جايش را منفعت دهد ، از آنكه اين سوختن را دارويى به كار بايد نرم و تيز كه هم تجفيف كند هم نرمى ، و كوهى وى قويتر است خاصه كه با روغن گل بسايند و بر آن جاى نهند كه از آب سوخته بود ، و همه ريشها را نرم گرداند ، و آماس رحم بنشاند ، و نمش و كلف ببرد ، و حيض بگشايد ، و برگش نيز ريش بهم آرد ، و جراحتها را درست گرداند ، و قوّت كوهى اندر بيخ بيشتر است ، و آن روغن كه از او بگيرند تحليل و نرمى كند سخت شدن رحم را نرم گرداند چون با شراب بخورند ، يا بر او طلا كنند ، و زخم هوام را نيز سود كند ، و خاصه زخم كژدم را ، و درد گوش را كه از سردى باشد و بانگ كه اندر گوش افتاده بود « 2 » ببرد ، و بيخ سوسن دشتى را قوتش قوّت جاذبه است تحليل و تجفيف كند ، و بعضى طبيبان گويند كه او درونه « 3 » است و بستانى را بهترين آسمانگون باشد ، و نامش ايرساست « 4 » ، وى استسقا را نيك بود ، و آب زرد بگشايد ، خلطهاى غليظ را نضج افكند ، ريشهاى زشت را صافى كند ، جلا دهد ، سعالى را كه از رطوبات غليظ بود سود كند چون بميپخته يا شراب شيرين بخورند ، و ادرار البول آرد ، و با زهرها بكوشد ، و چون پوستش اندر آب باز كنند و آن آب مضمضه كنند ، درد دندان بنشاند .
هامش
( 1 ) - نص بسوخت باشد .
( 2 ) - نص : افتاد بود .
( 3 ) - بذيل ص 158 رقم 1 رجوع شود .
( 4 ) - بنا بضبط مخزن لغتى است يونانى بمعنى قوسقزح و نام دارويى كه به فارسى بيخ بنفشه گويند و آن ريشهى سوسن آسمانگونى جبلى و بقولى برى و جبلى است .