باب على حرف الزّاء
زيتون
زيتون آب عفص « 1 » است دبغه « 2 » كند معده را و زيتون سبز سرد و خشك است شكم ببندد ، و معده را دباغه دهد ، و زيتون سياه رسيده گرم است ، و اندر وى اندكى خشكى است ، و او زودگوارتر است كه عفص سومعده « 3 » قوى گرداند ، و جالينوس گويد كه برگش معتدل است بحرارت و برودت ، خشك است اندر درجهى اوّل ، درد دندان و درد سپرز را نيك باشد چون به سركه بپزند ، و مثانه را زيان كند ، و اصلاحش روغن بادام است ، و بهترينش سياهتر باشد ، و شربتى از آبش پنج درمسنگ است ، و آن آب كه وى را اندر او بپزند چون اندر دهن گيرى قلاع سپيد را نيك باشد ، و صمغش ، حيض و بول بگشايد ، و داروى قتال « 4 » است اين صمغ ديسقورديوس گويد زيتون گرم و خشك است اندر درجهى دوم ، و روغنش معده قوى كند ، و جراحتها فراهم آرد و اندر مرهمها كنند ، بواسير را سود دارد و شرج « 5 » را قوى گرداند ، و اندر او گرمى است بىرطوبت ، و آنكه از نيك رسيده بيفشارند گرم و نرم باشد .
زنجبيل
زنجبيل سه جنس است صينى و زنگى و مليناوى « 6 » ، و بهتر صينى بود آنگه
هامش
( 1 ) - بر وزن كتف : زمخت
( 2 ) - بفتح اول دباغى كردن و رسانيدن پوست حيوان .
( 3 ) - چنين نوشته شده و ظاهرا ( سر ) است و سر معده فم معده است در نسخهء چاپى هم سر نوشته شده است .
( 4 ) - سخت كشنده و مهلك
( 5 ) - بفتح شين و راء : حلقهى دبر كه باز مىشود و بهم مىآيد .
( 6 ) - نسبت به