دند
دند « 1 » را بهندى چيپال « 2 » گويند ، و او گرم و خشك است اندر آخر درجهى سيم ، آماسهاى سرد كه اندر مغز باشد ببرد ، و سستى عصب را منفعت دهد ، و او بر سه جنس بود ، يكى بفستق ماند ، ديگر ببيد انجير ، سيم ميانه است بميان هر دو ، و خلطهاى غليظ لزج را از بندگشايها بكشد و بدلش شير ديودار است ، و خاصيتش آنست كه همه خلطها را از بن بكشد و اصلاحش كثيرا « 3 » است ، و شربتى از او نيم دانگ است .
ديودار
ديودار « 4 » گرم و خشك است اندر آخر درجهى سيم ، آماسهاى سرد را كه اندر مغز باشد سود كند و سستى عصب و فالج و لقوه و سكته و استسقا را خاصّه سود كند ، و اسهال آب زرد كند ، و بد است كسى را كه مزاجش گرم بود ، يا خون يا صفرا بر او غالب بود ، و كسى را كه مزاجش بلغمى بود سود دارد .
دهنج
دهنج « 5 » معتدل است بگرمى و سردى ، علتهاى چشم را و ريشهاى زشت را سود كند .
دم الأخوين
دم الاخوين « 6 » خون سياوشان باشد و او را قاطر « 7 » گويند ، سرد و خشك است
هامش
( 1 ) - بفتح اول بر وزن قند : حب السلاطين كه تخم بيد انجير خطايى هم گويند .
( 2 ) - نام هندى دند را در مخزن جيپال كوته و جمال كوته نوشته است .
( 3 ) - ش : و مصلحش كتيراست .
( 4 ) - معنى لفظى اين كلمه درخت عظيم است و به عربى آن را شجرة - البق و شجرة الجن گويند .
( 5 ) - بفتح دال و نون : دهنهى فرنگ . ت .
( 6 ) - دم التنين و دم الثعبان و قاطر الدم را نيز از نامهاى او نوشتهاند .
( 7 ) - در مخزن قاطر الدم نوشته است نه قاطر تنها .