را كه ببينى بازافكنند و بر روى اندايند با كوچكى سركه « 1 » ، و ابن المسيح « 2 » گويد همهء روغنهاى ساده و خوش غلظ « 3 » از اندامها بگشايد ، و بپزاند و كه بپرورى با داروى دگر قوّت آن دارو بستاند ، و يوحنا گويد روغن بنفشه سرد است و لطيف ، حرارت را سود كند ، و ريشهاى رودگانى ببرد ، و تب بنشاند ، و خواب آرد خواهى ببينى بازافكن ، خواهى بر زير پاى مال ، و او سرد و ترّ است اندر درجهى اوّل ، بدلش روغن نيلوپر است .
دهن النرجس
روغن نرگس معتدل است و اندر او قوّت تحليل و حرارت است كمتر از آن كه روغن سوسن كند ، سينه و پهلو را سود كند ، نرم گرداند .
دهن النّيلوفر
روغن نيلوپر سردتر است از روغن بنفشه ، خواب آرد چون ببينى بازافكنى يا زير پاى بمالى و گرمى از مغز بچيند ، و او سرد و ترّ است اندر درجهى اوّل مانند روغن بنفشه است ، ليكن فعلش قويتر است خاصه اندر صداع گرم ، و سرسام را و درشتى گلو را و قصبهى شش را و سعال را و مثانه و كلى را كه گرمى رسيده بود « 4 » نيك بود ، و تبش معده بنشاند .
دهن الخيرى
روغن خيرى گرم و نرم است اندر درجهى اوّل ، و ماسرجو و يوحنّا گويند معتدل است ، و همه مزاجى را بهروقت موافق است .
هامش
( 1 ) - ش : اندكى سركه .
( 2 ) - شايد عيسى بن ماسه باشد كه گويند كتابى بنام قوى الاغذيه و كتابى بنام من لا يحضره طبيب نوشته است .
( 3 ) - بكسر اول و فتح ثانى :
درشتى و غلظت و ثخونت .
( 4 ) - در نص « رسيد بود » نوشته است .