آرد ، و نيز خلطهاى بد غليظ را نضج افكند و تنك « 1 » بكند و بگشايد و درد رحم را نيك بود ، و سر را سبك گرداند و گنگ « 2 » ، و درد صداع آورد ، و خاصيّتش ادرار بول و حيض است ، و مضرّتش بسپرز است ، و اصلاحش آب كرفس است شربتى از او ده درمسنگ .
حى العالم
حى العالم « 3 » را عصارت آماسهاى گرم را نيك بود چون طلا كنى ، خاصّه حمره و نمله را ، و چون وى را بموم روغن پرورده آميخته باشى بر جگر طلا كنى حرارت جگر را سود دارد ، و گر بر سوخته نهى منفعت كند ، و درد چشم را همچنين و اوّل آبى از او بگيرى چونش بپزى بر نقرس نهى سود كند ، وى سرد و خشك است اندر درجهى دوم ، و اندر اوى اندكى گرمى است .
حنظل
حنظل را بپارسى كبست « 4 » خوانند ، و او دو جنس است رومى و نبطى ، امّا رومى جنطيانه « 5 » است ، و نبطى را خود حنظل خوانند ، و جالينوس گويد جنطيانه گرم است اندر درجهى سيم ، خشك اندر دوم ، سدد جگر بگشايد و آن سپرز و آماس هر دو بگدازد ، و حيض بگشايد ، و كودك بيرون آرد چون بازخورند ، و زير برگيرند ،
هامش
( 1 ) - بفتح تا و ضم نون : رقيق و نازك .
( 2 ) - بر وزن جنك در لغت بمعنى بادى نوشته شده است كه از سودا در بدن بهم رسد و بن مويها خارش كند و تا موى را برنكنند آرام نگيرد .
( 3 ) - هميشهبهار كه ابرون بفتح همزه نيز گويند .
( 4 ) - بفتح كاف و باء و آن را كبسته و كبستو بر وزن نبسته و پرستو نيز ضبط كردهاند .
( 5 ) - مخ : جنطيانا بكسر جيم و طاء بيخى است تلخ كه به فارسى كوشاد گويند . ت . و در لغت فارسى است كوشاد چون فولاد بيخ گياهى است خوشرنگ كه ترياق جميع زهرهاست .