و كونسته را نيك بود ، سردى از مثانه ببرد ، و تقطير البول « 1 » را منفعت كند ، و محروران را بد بود ، و آبش چون بخورند زخم هوام را نيك بود ، و با سكنگبين بايد خورد ، و خاصيّتش آنست كه درد گلو و خوانيق « 2 » آرد .
حمّاض
حمّاض « 3 » سرد و خشك است اندر درجهى دوم ، شكم ببندد ، و معده را دباغت كند و صفرا بشكند و تشنگى بنشاند ، و چون بپزند و آبش بريزند ، و ناردان « 4 » با او بياميزند و سماق ، شكم ببندد و گلش ريش رودگانى را سود كند ، و تخمش سخت قابض است خون را ببراند ، و سحج را منفعت كند .
حرشف
حرشف « 5 » كنگر باشد ، و او دو جنس است دشتى و بوستانى ، اما دشتى گرم و خشكست اندر درجهى دوم ، باه انگيزد ، و كلى گرم كند ، و رگهاى بغل را پاك گرداند كه عرق آورد چون بپزند و آبش بخورند ، و چون بسيار خورند صداع آرد و درد دندان و آب تاختن را اصل بگنداند ، و صمغش منش گردا آورد نيز و بستانى سرد و خشك است اندر درجهى اوّل ، و آن آنست كه معروف به كناروس « 6 » است ، و قباض « 7 » است ، سوداانگيز ، و صمغ وى درد دندان را نيك بود ، و عرق
هامش
( 1 ) - حالتى است ميان عسر البول و جريان غير ارادى بول كه بول بشدت و دشوارى قطره قطره برآيد .
( 2 ) - خناق .
( 3 ) - در لغت بر وزن رمان و در مخزن بر وزن شداد ضبط شده و آن گياهى است كه ترشه يا ترشك نامند .
( 4 ) - دانهء انار خشكانده .
( 5 ) - بر وزن مصرف .
( 6 ) - ضبط اين لغت به نظر نرسيد . در فرهنگ مخزن قناربه را نام حرشف بستانى نوشته و ظاهرا كناروس صورتى از آنست .
( 7 ) - بر وزن فياض : آنچه قبض شديد آورد .