و حقنه و شياف و تدبير اعراض نفسانى چون شادى و اندوه و انديشها از هر جنس و غير آن و همچنين تدبير حالهائى كه اندر تن مردم پديد آيد و پديد آمدن آن نشانهاى بيمارى بود كه خواهد آمد و تدبير پروردن اطفال و تدبير پيران و مسافران و اين جمله در اين كتاب بود و اين كتاب دو بخش است و هر بخشى هفت گفتار است .
كتاب چهارم - اندر بيان كردن استخراج مرض يعنى شناختن هر بيمارى كه آن كدام بيمارى است ، و همچنين شناختن نضج و بحرانها و شناختن حال بيماران كه چگونه خواهد بود و اين را طبيبان در اصطلاح خود تقدمة المعرفه گويند و اين كتاب چهار گفتار است .
كتاب پنجم - اندر بيان كردن تب و اسباب و علامات و اقسام و انواع آن و ياد كردن احوال و اسباب و معالجات آن و اين كتاب شش گفتار است .
كتاب ششم - اندر بيان كردن انواع علاجها و بيماريهاى هر عضوى از اعضاء مردم از فرق سر تا ناخن پاى و اين كتاب بيست و يك گفتار است .
كتاب هفتم - اندر بيان كردن آماسها و ريشها و تدبير شكافتن و داغ كردن و علاج تباه شدن اندام و تدبير شكستگى و آزردگى و زخم و اين كتاب هفت گفتار است .
كتاب هشتم - اندر بيان كردن تدبيرهاء پاكيزگى و آراستگى ظاهر بشرهء مردم كه آن را زينت گويند و اين كتاب سه گفتار است .
كتاب نهم - اندر بيان كردن زهرها و آنچه زيانكار بود خارجا و داخلا و بيان كردن پادزهرها و بيان كردن منافع اعضاى حيوانات و اين كتاب شش گفتار است .
كتاب دهم - اندر آغاز كردن قرابادين كه تتمّهء ذخيره است و اين كتاب دو گفتار است و تذكرهء در آخر و اللّه الموفّق و المعين .
اصول و مبانى نظرى طب سنتى ( گزيده اى از كتاب نخستين ذخيره خوارزمشاهى ) ( فارسى ) — صفحة 6
مساهمون: سيد جواد مصطفوى
ص٦