كتاب نيافت ، پس ببركات دولت اين خداوند آنچه تمنّا كرده بود قصد كرد ساخته شد و غرض خادم دعاگوى اندر ساختن اين كتاب آن بود كه اندر روزگار اين خداوند چنين كتابى كرده شود ، و چنين يادگارى از اين خادم اندر دولت او بماند تا حقّ نعمت او بدين خدمت گذارده باشد و فضلاى روزگار كه اين كتاب را مطالعه كنند و با ديگر كتابها مقابله فرمايند فرقى كه ميان اين كتاب و ديگر كتابها است بشناسند و گواهى دهند كه اين جمعى تمام است و انصاف جويندگان اين علم اندرين كتاب داده شده است و طريق رسيدن به مقصود علم طب بر همه كوتاه گردد و بدانچه اندرين خطبه وعده داده است وفا كرده بعون اللّه تعالى ، و اين كتاب برده بخش نهاده است و هر بخشى كتابى است چنان كه در اين فهرست شرح داده شود :
كتاب نخستين - اندر بيان كردن حدّ علم طب و منفعت آن و شناختن گوهر تن مردم و چگونگى آن و شناختن مادتها و خلطهاء چهارگونه و مزاجها و احوال عادتها و تشريح اندامها و ياد كردن قوّتهاى هر اندام و اين كتاب شش گفتار است .
كتاب دوم - اندر بيان كردن حالهاى تن مردم از تندرستى و بيمارى و انواع و اعراض بيماريها ، و اسباب شناختن احوال نبض و احوال هرچه از مسام و از مجارى تن بيرون آيد چون عرق و نفث و بول و غايط و اين همه از جملهء اعراض تن باشد و اين كتاب نه گفتار است .
كتاب سوم - اندر ياد كردن تدبير نگاهداشتن تندرستى و تدبير هوا و مسكن و شناختن احوال آبها و تدبير طعام و شراب و تدبير خواب و بيدارى و تدبير حركت و سكون و شناختن احوال كسوتها و عطرها و اسفرغمها « 1 » و به كار داشتن روغنها و تدبير قى كردن و داروى مسهل خوردن و تدبير فصد و حجامت و ديوچه « 2 »
هامش
( 1 ) - اسپرغم بكسر اول و فتح ثالث و عين نقطهدار و سكون ثانى و رابع و ميم بمعنى گلها و رياحين باشد مطلقا ، و ريحانى را نيز گويند كه آن را شاه اسپرم خوانند و بمعنى سبزه نيز آمده است ( برهان قاطع ) .
( 2 ) - ديوچه با ثانى مجهول و فتح جيم فارسى زلو است و آن كرمى باشد سياه رنگ چون بر اعضا بچسبانند خون فاسد را بمكد ( برهان قاطع ) .