ازاينرو سموم و ادويهء خوابآور و بيهوشكننده كه سلولهاى مغزى را موقتا فلج و عمل آنها را متوقف مىسازند از مقدار توليد حرارت كاسته حرارت بدن را پائين مىآورند ؛ به عكس ادويه و سموم تشنجآور مانند استريكنين و بروسين و كوكائين و غيره بر احتراقات بدن افزوده درجه حرارت را بالا مىبرند . « 1 »
پس هر داروئى كه به علت تحريك دستگاه عصبى ، تنوس عضلات را زياد كرده ، و بر شدت احتراقات بدن بيفزايد ، ايجاد حرارت كرده ، درجهء حرارت بدن را بالا مىبرد ، و بالعكس هر داروئى كه وقفه در دستگاه عصبى ايجاد نمايد ، تنوس عضلات را كم كرده ، احتراقات را كند كرده و درجهء حرارت بدن را پائين مىآورد .
از طرف ديگر مىدانيم كه داروها بر غدد مترشح داخلى نيز تأثير دارند ؛ بعضى از آنها باعث سرعت و شدت احتراقات ، و برخى ديگر سبب بطؤ آن شده ، و از اين راه هم ايجاد حرارت يا برودت در بدن مىنمايند ، و بواسطهء ارتباط كامل و صميم بين دستگاه عصبى و غدد مترشح داخلى ، در حقيقت اين دو دستگاه را از نظر ايجاد حرارت و برودت در بدن ، بايد يكى دانست ؛ پس همانطور كه قبلا گفتيم ، مواد غذائى و داروئى ، در اثر تأثير در دستگاه عصبى - غددى مىتوانند توليد حرارت يا برودت در بدن نمايند . پزشكان قديم ايران ، از اين آثار و خواص داروئى آگاه بوده ، و داروهائى كه دستگاه عصبى - غددى را تحريك كرده ، باعث افزايش يا كاهش احتراقات بدن مىشوند بنام داروهاى گرم و سرد مىناميدند ؛ مثلا در كليهء كتب طب قديم نوشته شده است كه ازاراقى يا كچوله گرم است ، و مىدانيم كه از اراقى همان
Noix vomique
مىباشد ، كه از آن استريكنين مىگيرند ، و گفتيم كه استريكنين يكى از داروهاى تشنجآور بوده ، و تنوس عضلات را زياد كرده ، باعث شدت احتراقات و ايجاد حرارت در بدن مىشود ؛ همچنين در كتابها مىنويسند افيون سرد است ، و مىدانيم كه اين دارو برعكس استريكنين يكى از داروهاى منوم و مخدر بوده و باعث تسكين و تخدير مراكز عصبى شده ، و تنوس عضلات را كم كرده ، ايجاد برودت در بدن مىنمايد .
با در دست داشتن اين مفتاح رمز ، اكنون ما مىتوانيم بكتب طب قديم مراجعه كرده و بخواص داروها از نظر ايجاد حرارت و برودت در بدن آشنا شويم ، و چون در كتب پزشكى امروز خواص داروئى را از اين لحاظ مورد بررسى قرار ندادهاند ، لذا اطلاع بر چگونگى آن تأثير شگرفى در نحوهء درمان بيماريها خواهد داشت و صفحهء جديدى بر صفحات كتب پزشكى امروز از لحاظ بررسيهاى علمى خواهد گشود ؛ مثلا با مراجعه بكتب طب قديم معلوم مىشود كه زيره ، رازيانه ، انيسون و غيره گرماند ، و تخم خيار ، تخم كدو ، تخم هندوانه و غيره سرد مىباشند .
ناگفته نماند كه هنوز آثارى از كلمات گرمى و سردى در نوشتههاى دانشمندان كنونى يافت مىشود ؛ چنان كه در كتاب
Dorvault
كه كتاب رسمى داروشناسى امروز در كشورهاى فرانسوى زبان مىباشد در چاپ 1945 صفحهء 862 مىنويسد :
هامش
( 1 ) - فيزيولوژى تأليف دكتر على كاتوزيان جلد 2 صفحهء 227