و مشغول نوشتن آن بودم ؛ و آن نسخه ، تفصيل :
[ 1 ] ياغىگرى « محمد تقى خان بختيارى چهارلنگ » و گرفتار شدن او در دست مرحوم « منوچهر خان معتمد الدوله » ، حكمران « عربستان » ، در سال 1257 [ ه . ق . ] .
[ 2 ] و واقعهء جنگ محمّره [ بين ] دولتين « انگليس » و « ايران » در سال 1273 [ ه . ق . ] و فتح « انگليس » و شكست مرحوم « خانلر ميرزا احتشام الدوله » ، كه در « عربستان » حكومت داشته [ است ] .
[ 3 ] و حكومت « حاجى جابر خان » در « محمّره » ، در سال 1275 [ ه . ق . ] .
[ 4 ] و گرفتن « احتشام الدوله » ، شيخ فارس ، و فرستادن او را به « سلطانيّه » ، به اردوى شاه شهيد « ناصر الدين شاه » - نور الله مضجعه - .
[ 5 ] و تفصيل حال طايفهء « چعب » و حكمرانان « فلاحيّه » .
[ 6 ] و انتقال حكومت « عربستان » به « حاجى على خان ضياء الملك » ، « 1 » آخر به لقب « اعتماد السلطنه » ملقب شد در سنه 1276 [ ه . ق . ] .
[ 7 ] و گرفتن « ضياء الملك » ، « حاجى جابر خان » ، و فرستادن او را به « شوشتر » .
[ 8 ] و عزل « ضياء الملك » از « عربستان » در سنه 1278 [ ه . ق . ] .
[ 9 ] و نصب مرحوم « فرهاد ميرزا معتمد الدوله » « 2 » به ايالت « عربستان » .
[ 10 ] و ملقب شدن « حاجى جابر خان » به لقب « نصرت الملك » .
[ 11 ] و كيفيت حكومت مرحوم « حمزه ميرزا حشمت الدوله » ، در « عربستان » ، در سنه
هامش
( 1 ) . حاج على خان مقدم مراغهاى ملقب به ضياء الملك و اعتماد السلطنه و حاجب الدوله ، كه در ابتدا در مراغه از غلامبچگان او بود و در زمان وليعهدى محمد ميرزا ، صندوقدار وى شد . در 1265 ه . ق . اميركبير او را به سمت فراشباشى منصوب نمود . از درباريان مورد اعتماد ناصر الدين شاه بود قتل ميرزا تقى خان اميركبير در حمام فين كاشان بر عهدهء وى نهاده شد . در 1283 ه . ق . وزير وظايف و اوقاف و حاكم همدان گشت . ( شرح حال رجال ايران ، 2 / 374 - 379 ؛ حقايق الاخبار ، 116 ) .
( 2 ) . فرهاد ميرزا ميرزا معتمد الدوله ، پانزدهمين پسر عباس ميرزا قاجار ، در سال 1233 ه . ق . زاده شد . در سال 1250 ه . ق . حكمران خوزستان گرديد . به دليل حمايت از « عباس ميرزا ملكآرا » ، برادر ناصر الدين شاه ، مورد بىمهرى شديد شاه قرار گرفت ، بهطورىكه بارها به سفارت انگلستان پناهنده شد . در 1278 ه . ق . حاكم لرستان و عربستان ، 1290 ه . ق . حاكم كردستان و در سفر ناصر الدين شاه به اروپا ، به عنوان نايب السلطنه در تهران باقى ماند . در سالهاى 1293 تا 1298 ه . ق . حاكم فارس بود . لقب ديگر او نايب الاياله بود . در سال 1305 ه . ق . در سن 68 سالگى درگذشت . مهمترين آثار وى عبارتند از : 1 . جام جم 2 . سفرنامه مكه 3 . قمقام زخار 4 . خلاصة الحساب 5 . منشآت 6 . زنبيل ( شرح حال رجال ايران ، 3 / 86 - 92 ؛ تاريخ عضدى ، 288 - 289 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، 49 ؛ حقايق الاخبار ناصرى ، 284 ؛ المآثر و الآثار ، 308 ) .