كه « خوزستان » است . و « خوز » در لفظ به معنى « پنبه » است ، و در اين ولايت « پنبهء » زيادى به عمل مىآيد [ و ] به اين جهت « خوزستان » مىگويند .
و در قديم « اهواز » ، 7 شهر معتبر [ و ] معمور بوده ، و الآن علامات و آثار آبادى در صحراى « اهواز » زياد است . و در وقت باران تند كه مىآيد ، يك روز بعد ، اهل « اهواز » از كوچك و بزرگ به صحرا مىروند [ و ] چيزهاى كهنه ، از قبيل « نگينهاى قديم » ، « سكه كهنه » و « سنگهاى قيمتى » پيدا مىكنند .
و در زمان خلفاى « بنى عباس » ، « اهواز » را به واسطهء كثرت محصول و معمورى ، « سلّة الخبز و مجمع المال » مىناميدهاند .
شنبه ، دوم رجب المرجب 1315 [ ه . ق . ]
7 روز است كه در « ناصرى » متوقف هستيم . قسمتى از اردو با « طاهر خان سرتيپ » آن طرف آب گذشته و نزديك آبادى « امينيّه » « 1 » چادر زدهاند . « امينيّه » در مقابل « ناصرى » ، آنطرف شط « كارون » واقع است .
امروز هم « حضرت ايالت » خيال حركت از « ناصرى » و گذشتن به آنطرف آب [ را ] دارند . « بندر ناصرى » ، در سمت مغربى شط « كارون » و پانصد ششصد قدم فاصله [ تا ] « اهواز » و در محل خوبى واقع است و به سد مشهور « اهواز » هم خيلى نزديك است ، اگر 300 قدم باشد .
« عمارت ديوانى ناصرى » ، عبارت [ از ] سه بالاخانه سه قسمتى و چند اتاق تحتانى و « آبدارخانه » ، « قهوهخانه » [ و ] « مطبخ » دارد . ممكن است « حكومت » را با اجزاء مخصوص كفايت كند .
« توپخانه » و « سربازخانه » ، « ذخيرهخانه » مختصرى [ و ] « تلگرافخانه » هم دارد .
دو « كاروانسرا » ، يكى « نظام السلطنه » ، به شراكت مرحوم « معز السلطنه » و يكى هم « معين التجار » ساخته [ است ] .
3 راسته « بازار » خوبى ، مال « نظام السلطنه » به شراكت « معز السلطنه » و يك راسته بازار هم مال « معين التّجار » است .
« قهوهخانه عمومى » و دكان « آشپزى » دارد . دكاكين كه متعلق به « نظام السلطنه » و « معز السلطنه » است . اغلب « كرايهنشين » دارند ، و هر دكانى ، ماهى يك تومان كرايه دادهاند ، ولى مال « معين التجار » مستأجر ندارد [ و ] بلاسكنه مانده [ است ] .
هامش
( 1 ) . امينيه همان امانيه بوده ، كه امروزه محلهاى از شهر اهواز و در كنار رود كارون مىباشد .