همه را تترها بنا كردهاند .
حمام : چون اعاظم شهر اكثر در خان [ ه ] ها حمام [ دارند ] ، زياد در اين شهر نيست .
همه 5 حمام است براى « رعيت » ، يكى از « قزلباش » است و 4 از « تتر » [ و ] روس .
قبرستان نيز پنج است : يكى « قزلباش » و يكى از « تتر » ، و يكى از « روسيه » است ، و يكى از « نمسه » ، و يكى از « ارامنه » .
و همه دور است از آبادى شهر ؛ و براى هريك « مستحفظ » معين است . و حكمت خارج بودن از شهر ، بيشتر به واسطهء احتياط از عقوبت [ است ] . و سبب محافظت اينكه « روسيه » و « ارامنه » ، اموات را با رخت فاخر ، بلكه اكثر با « زينت » و « جواهر » در صندوق مىگذراند و با صندوق دفن مىكنند .
و 15 سال است كه رسم شده « اموات » را بعد از « موت » تا 3 روز دفن نمىكنند ، و جهت گذاشتن اين قاعده و زاكان اين شد كه اتفاق افتاد كسى به مرض سكته يا شبيه [ به ] اين مرض مرده بود ، بهحال آمد . و حال به اين ملاحظه ، تا 3 روز جسد مرده را در مكانى كه مىميرد ، مىگذارند ؛ و روزوشب ، شمع در بالين او مىسوزد . روز سيم به دفن او مأذون « 1 » اند .
كشتىها
كه در درياى خزر و رود اتل سير دارند ، بزرگ و كوچك ، زياده از 3000 ند . فصل بهار و طغيان آب رودخانه « اتل » شبيه [ به ] جنگل مىشود و همچنين ساير لنگرگاهها ، و بيشتر اينها از شهرهاى بالا است ، و همه تجارتى است .
آنچه پادشاهى است و دخل به « تجارت » ندارد ، در درياها سير دارند ، از بزرگ و كوچك ، قريب به 70 فروند است ، كه 5 فروند [ از ] آنها آتشى است و هريك به اسم شهر [ ى ] موسوم است ، يكى « قبه » و يكى « ترخو » و ديگرى « لنكران » و يكى « استرآباد » و يكى براى « ميان قشلاق » ، كه نزديك حدود « خيوق » است . و باقى بادىاند و آنها نيز در نهايت استحكام [ هستند ] .
و در رودخانه نيز 10 كشتى آتشى است ، و ليكن تجارتى است كه تجّار « مسكو » و ساير جاها به شراكت ساختهاند و [ هر ] سال مبالغى منفعت مىبرند . اين كشتىها از سالى كه متداول است ، كرايه بارها بسيار ارزان است . فرضا آنوقت هر 5 « من » بار را از « حاجى ترخان » به « مكاره » 2 هزار كرايه مىگرفتند ، حالا 2 عباسى شده است .
هامش
( 1 ) . اذن داده شده ، اجازه داده .