مشهور است و باقى اين عمارات ، نشيمن اهالى ديوانخان [ ه ] ها است كه شرح هر يك ذكر مىشود .
اين اوقات « 1 » ، در وسط ميدان مزبور ، باغى احداث شده از اقسام « گل » و « رياحين » و « مكتبخانه » و « تعليمخان [ ه ] ها » و « كتابخانه » [ در ] اطراف اين ميدان واقع است . و همچنين 2 عمارت بسيار منقح براى « سالدات » بنا شده [ است ] .
همهء اين عمارات 3 مرتبه « 2 » [ و ] 4 مرتبه است .
بازارهاى معمور و كاروانسراهاى تاجرنشين و آباد اين شهر ، همه در حولو حوش همين ميدان است .
در وسط شهر باغى نيست ، جز باغ كوچكى در عمارت پادشاهى ، و اينكه در وسط ميدان احداث شده و باقى باغها خارج شهر واقع است .
در جهت مشرقى و عمارات باغات و حصار آنها چوبى است و در باغى كه مشهور به « باغ آزرمان » است ، درختى است كه « پتر كبير » آن را به دست خود غرس « 3 » كرده ، و چون در حراست آن اهتمامى غريب كردهاند ، هنوز سبز است .
در اشجار اين بلد ، نظر به « فرط برودت » ، چندان نموّى نيست و غالب درختها « كوتاه » و « كمبرگ » است ، مگر درخت « امرود » و « آلوبالو » و « سيب » و « زردالو » و « توت » ، كه اينها را سرما چندان ضررى نمىرساند . درخت « امرود » اينجا نيز غالبا « برومند » و « قوى » است .
در خارج شهر ، در مكانى مغربى و متصل به رودخانه ، كه حالا اطراف آن همه آبادى است ، عمارت وسيعى وضع شده ، موسوم به « پرت » ، مختص نشيمن صاحبان منصب لشكر بحرى و تدبير سفاين حربى و حفظ ساير موجودات متعلق به پادشاه .
و مكانى ديگر كه جنوبى شهر و از قلعه و آبادى دور تر است ، گمركخانه بنا شده [ و ] مشتمل بر « عمارات » و « انبارها » [ است ] . و اين مكان نيز به رودخانه متصل است و لنگرگاه كشتىهاى بارى است .
و مكانى ديگر در جنوب شهر ، مختص « قورخانه » « 4 » است ، كه اطراف آن به هيچ آبادى نيست ، مگر دو قراولخانه .
هامش
( 1 ) . در اصل : اين اوقات اين اوقات
( 2 ) . طبقه .
( 3 ) . در اصل : غرص
( 4 ) . زرادخانه ، اسلحهخانه .