ذكر بناى تعليمخان [ ه ] ها در « 1 » حاجى ترخان
به اعتقاد بعضى ، ترتيب و رواج هر قسم « تعليم » نيز در عهد « پتر » شده ، از قبيل آموختن زبانها و درس علم « حساب » و « تاريخ » و « جغرافيا » و « موسيقى » و تأديب « اطفال خردسال » « 2 » در حرمت « پدر و مادر » و « بزرگتر » .
همينكه اين « قواعد » متداول شد و آثار رشد و سداد « 3 » و تهذيب خلق اولاد بر خلق ظاهر شد ، هر طايفه به شوق و طيب خاطر خواهش كردند كه تعليمخان [ ه ] هاى جداگانه داشته باشند ؛ از جمله صاحبمنصبهاى ديوانخانه و اعاظم لشكر قزاق و معارف قلماق مستدعى شدند [ كه ] براى اولاد آنها تعليمخانه ساخته شد .
در عهد « يقاترينه ثانى » مقرر گرديد كه دخترهاى يتيم و بىاستطاعت را نيز متكفّل [ شده ] و براى آنها نيز در هر شهر « تربيتخانه » معين نمايند [ و ] معلمين نسوان كه در جميع هنرها - كه به فرقه « اناث » دخل داشت - ماهر و استاد بودند ، بر آنها گماشت و اين قرار نيز روزبهروز در تزايد است و در تربيت اينها نيز اهتمامى غريب مىرود .
اين دخترها ، همينكه در هنرها كامل مىشوند ، سالى 2 بار ، در مجمع خاص ، كه همهء صاحبان منصب حضور دارند ، جمع مىشوند . اسم آن مجمع « سبرانيا » است .
بايد عرض آداب و هنرهاى خود كنند و چيزها [ يى ] كه دوختهاند ، اين اشخاص قبول كرده ، وجهى انعام كنند ؛ و وجوه مزبوره ابواب جمعى امينى است كه به
هامش
( 1 ) . در اصل : درتر
( 2 ) . در اصل : خوردسال
( 3 ) . راستى ، درستى در گفتار و كردار .