توجه نمايد [ و ] بعد از چاق « 1 » شدن ، روانهء « عربستان » نمايد .
سهشنبه ، 12 صفر [ 1315 ه . ق . ]
در مهتاب شبانه ، از « پل شكسته » روانه شده ، « كوه » و « كتل » و « جنگل » [ را ] طى كرده ، به گردنهء مشهور به « دهليز » رسيديم . ماه هم غروب كرد . در ميان سنگلاخ و درختهاى جنگل و راه بسيار سختى را طى مىكرديم .
در طلوع فجر ، به بالاى گردنه رسيديم . حضرت اجل « سردار اكرم » ، براى اداى « نماز صبح » پياده شدند . تمام اهل اردو ، از « سرباز » و « سوار » ، قاطى « 2 » همديگر شده ، در سرازيرى گردنه ، به يك جاى سختى دچار شدند ، كه بايد يك نفر ، يك نفر ، از آنجا گذشت . اسباب خيلى معطلى شد .
هرچه سواره بود ، ناچار پياده شده ، جلو اسبها را كشيده ، در ميان سنگلاخ سخت سرازير آمديم . و قريب [ به ] 3 ساعت طول كشيد تا اين گردنهء بىپير طى شد .
بعد از آن هم تمام راه خيلى سخت [ و ] كوه و كتل « 3 » و جنگل بود .
با كمال خستگى مىآمديم .
شكارهاى كوهى هم گلّهگلّه در چندجا ديده شد . از سوارها تفنگ انداختند و هيچكدام نزدند .
[ قبر بيك على ]
بالاخره دو سه ساعت از آفتاب گذشته ، به جائى رسيديم . گفتند اسم اينجا « قبر بيك على » « 4 » است . در بين راه ، « آفرينه » « 5 » و « آب سرد » « 6 » كه منزلگاه است ، در مهتاب
هامش
( 1 ) . چاق( chaq )واژهاى است تركى و از چاغ اخذ گرديده است و به معناى صحت ، سلامت ، تندرست ، سالم مىباشد . ( فرهنگ فارسى معين ، 1 / 926 ) .
( 2 ) . در اصل : قاتى
( 3 ) . كتل( Kotal )، در طبرىKotiيعنى « تپه » و در كردىKotalبه معناى « دره » است ، اما در فارسى به معنى تل بلند و پشته مرتفع مىباشد .
( 4 ) . احتمالا روستاى امامزاده سيد على از توابع شهرستان پلدختر لرستان در دره جنوبى كوه « تختساد » و 15 كيلومترى جنوب شرقى « چمشك » و 5 / 37 كيلومترى ملاوى است . اين آبادى در كنار رود « آب چول هول » واقع شده است .
( 5 ) . افرينه( afrineh )رودى است از ريزابه « آب چولهول » به طول 9 كيلومتر در استان لرستان ، كه ارتفاع سرچشمه آن ( دامنه كوههاى چيل ، اثرasarو گردgerdدر 41 كيلومترى جنب غربى خرمآباد ) 1500 متر ، ارتفاع ريزشگاه 1200 متر ، شيب متوسط 5 / 3 % و مسير كلى شمال غربى است و در 38 كيلومترى جنوب با غربى خرمآباد با رودخانه « چمشك » درهم مىآميزد و رود « آب چولهول » را تشكيل مىدهد . ( رودها و رودنامه ايران ، 108 - 109 ) . آبشار افرينه از زيباترين آبشارهاى غرب ايران در كنار روستايى به همين نام در كنار جادهء خرمآباد به پلدختر واقع شده است .