« كرهء زمين » پيداست ، با قسم « 1 » « استراليا » « 2 » - كه به « هولاند جديد » « 3 » معروف است - 5 قسمت فرض نمودهاند : « اروپا » و « آسيا » و « افريقا » در اين زمين و « امريكا » و « استراليا » ، كه هريك زمينى جداگانه [ اند ] ، ولى به زعم جغرافيون ، « استراليا » « 4 » نسبت به اقسام ديگر كوچكتر است و « امريكا » از همه بزرگتر است .
و آنچه تحديد كردهاند ، « آب » دو ثلث او را « زمين » را بيشتر ندارد و كرهء زمين را بر صفت نارنج يافتهاند ، به اين معنى كه دو طرف او كه نزديك قطب جنوب و قطب شمال است ، نظر به قلت حركت از « كرويّت » خارج است و اين در صورتى است كه حركت زمين مسلم كل باشد .
در بعضى از « كواكب » نيز « خط استوا » قايلاند و تفاوت عظيم در « خط استوا » مشترى و قطب او و ساير كواكب فرض كردند ؛ و چون تقرير اين مسايل ، محتاج « كره » و « نقشه » و ذكر مباحث « هيأت » است ، زياده بسطى نداد .
درياهاى اصليّه دنيا را 4 دانند :
اول : درياى ظلمات « 5 » است ، كه فيما بين سه قسمت « اروپا » و « امريكا » و « افريقا » واقع است .
دويم : بحر محيط « 6 » است ، كه از همه دريا [ ها ] بزرگتر است و بحار عظيمه ، هريك جهت اتصال به او دارند .
سيم : بحر منجمد شمالى « 7 » ، « اروپا » و « آسيا » و « امريكا » است .
هامش
( 1 ) . قاره .
( 2 ) . در اصل : اوستراليا
( 3 ) . چون نخستين اروپايى كه به قاره اقيانوسيه ( استراليا ) وارد شد ، يك دريانورد هلندى به نام ويليام جونز( william Jonse )بود ، در برخى منابع اروپايى به آن هلند جديد مىگويند . در منابع ديگر اين لقب به كشور اندونزى داده شده است .
( 4 ) . در اصل : اوستراليا
( 5 ) . درياى ظلمات ، درياى تاريكى كه به اقيانوس اطلس ( شمالى ) يا ( آتلانتيك ) گفته مىشود . دليل آن بدى اقليم و مخاطرات دريانوردى در آن بوده است . اين اقيانوس 000 ، 217 ، 82 كيلومتر مربع مساحت دارد .
( 6 ) . بحر محيط ، كه در منابع جغرافياى اسلامى آن را محيط بر معمورهء زمين مىدانستند و معتقد بودند كه همه درياهاى بزرگ ( بهجز درياى خزر ) مستقيما با آن ارتباط دارند و اين دريا از 7 دريا تشكيل مىشود كه هركدام از آنها دريايى عظيم مىباشند . بيشتر دانشمندان آن را با اقيانوس آرام يا كبير( Pacific ocean )كه 000 ، 384 ، 165 كيلومتر مربع مساحت دارد ( تقريبا 100 برابر وسعت ايران ) يكى مىدانند . برخى نيز آن را همان اقيانوس اطلس فرض كردهاند .
( 7 ) . اقيانوس منجمد شمالى ( شمالگان ) ، كوچكترين اقيانوس جهان ، كه به آن آركتيك( Arctic Ocean )هم مىگويند و 000 ، 100 ، 14 كيلومتر مربع ( 000 ، 400 ، 5 ميل مربع ) مساحت دارد .