كرد هركه از « مقر خلافت » دور است ، به مرگ نزديك است . و از آنجا به انزلى يك منزلى رشت و كنار بحر خزر است ، رسيد و از خضر نبى « 1 » همّت مىخواست و سراغ آب حيات و سرمايهء عمر ديگر مىكرد .
« جبل بينهما الموج » .
تموج آب نمىگذاشت [ و ] هرلحظه در حسّ بصر تصرفى مىنمود ، « 2 » آب ساكن به نظر مىآمد و خاك ساير و شعر « انورى » « 3 » به خاطر :
[ نظم ]
كار آب مايع اندر مشرب من آتش است * شغل خاك ساكن اندر سكنه من صرصر « 4 » ى
چشم را « مهابت آب » ، اذن « مساحت اطراف » نمىداد ، چه دريا به حسب « وضع » و « شكل » ، خلقتى بس عجب است .
« يَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ » .
« 5 »
از جنبش اعضا به آسمان تماس داشت ، خود را به مثابهء او قياس مىكرد و در معارضه به مثل مىگفت اينك از موج عظيم « اوج » و « حضيض » « 6 » دارم و از رودها « مجرّه » ؛ « 7 » و از سفاين « باد » و « آتش » مثلثات « هوائى » و « نارى » .
از بروج دوازدهگانهء من يكى « حوت » « 8 » است كه گاهى كه قوت او « يونس « 9 » پيغمبر »
هامش
( 1 ) . خضر( Xezr )، شخصيتى مرموز و افسانهاى ، كه در بعضى روايات دينى مشرق زمين او را پيامبر مىدانند . گاه معتقدند كه موسى را ارشاد كرده است . بعضى وى را ايليا و برخى جرجيس قديس دانستهاند .
در خرافات مردم او از جاودانان است و با خوردن آب حيوان ( آب حيات ) تا پايان دنيا زنده است و مسافران خشكى را يارى مىدهد . نام واقعى او تاليا بوده و پارسيان به وى ايليايوهن مىگويند .
( 2 ) . رونده ، روان ، جارى ، سيركننده .
( 3 ) . اوحد الدين محمد ( يا على ) بن محمد انورى ابيوردى ، شاعر و دانشمند ترك يا تركمن قرن دوازدهم ميلادى / ششم هجرى . وى ادبيات ، علوم عقلى ، حكمت ، رياضيات و ستارهشناسى را آموخت و پيرو و مدافع پورسينا بوده است . در قصيده و غزل استادى توانمند بود و بيشتر سرودههايش در مدح عياشى پادشاهان است . مرگ وى در 1187 م . / 582 ه . ق . و آرامگاهش در بلخ افغانستان است . گور او در مقبرة الشعراى تبريز هيچ سنديت تاريخى ندارد .
( 4 ) . صرصر( Sarsar )، باد سرد ، تندباد ، باد سخت باد شديد آواز . مىگويند از « صرّ » ( به معنى سرد ) مشتق شده است .
( 5 ) . نور - 40 .
( 6 ) . حضيض( haziz )، پستى ، پستى زمين ، دامنهء كوه .
( 7 ) . مجره( majarrah )، راه كهكشان ، آسمان دره . آشكار و ظاهركننده .
( 8 ) . ماهى . برجى در آسمان ، برج دوازدهم از بروج دوازدهگانهء فلكى .
( 9 ) . يونس( yunos )، در زبان عبرى به معنى كبوتر است . مىگويند پسر « امتاى » ( متى ) بوده و در روايات اسلامى « ذو النون » لقب دارد . وى پيامبر آشوريان بوده و در شهر نينوا در سال 825 ق . م . و در زمان « يربعام