و بر 14 بلد معظم آن ، مثل : سواكن ، قوزرجب « 1 » كصالا « 2 » و جلّابات و ابو حراز
و بلد مدنى « 3 » و سنار و مسلميه و خرطوم و شنده و متمر و بربر و ابو احمد سير نموده ؛ و هم مجملى از جغرافياى سودان را در كتابى كه موسوم به سودانيه است ، نگاشته ؛ مقصود از اين مقدمه و اطناب ، اين تواند بود كه بر حضرت « قراء « 4 » » و « اولو الالباب » مخفى و پوشيده نماند كه آنچه از اخبار و آثار نگار مىشود ، همه را از روى حقيقت و بصيرت دانند كه نوشته شده و جميع را خالى از خلاف و عارى از گزاف شناسند ، كه تحرير گشته [ است ] ؛ زيرا كه هر مطلب را جدا تحقيقى لايق و تلفيقى بسزا شده و صحيح را از سقيم باز دانسته .
به واسطهء آنكه با تمام « حكام » و « اعاظم » و « افاضل » مصر و سودان دوستى به رايگان داشته ، هر خبرى كه در او محلّ تأمّل و ترديدى بوده ، در او غورى كامل كرده و از خود آن عامل ، تحريرا يا تقريرا ، سؤال و جواب نموده ، تا اين رساله و مقاله به صحت و دقت تمام اتمام يافته ، و ليكن حقيقت مهدويت محمد احمد را حوالت به رأى و ذكاوت « 5 » سخنشناسان نكتهسنج داشته ، كه به اندك تفكر و جزئى تبصرى « 6 » استنباط حق از باطل توانند فرمود .
مدعى مهدويت
نامش محمد احمد ، پدرش عبد اللّه ، پيشينهاش « نجارى » ، مولدش دنقله است .
4 برادر دارد ، كه اوّل اسم تمام [ آنها ] محمد است .
و مدعى « سيادت » و « شرافت » نيز مىباشد و بر طريقهء سنّت و جماعت و مذهب امام مالك « 7 » را داشته ، و كسانىكه او را ملاقات نموده ، گفتند كه گاهى اعتراضات عقليه بر مذهب اربعه ظاهر مىكرده [ است ] .
هامش
( 1 ) . قوزرجب( Qawz Rajab )كه در منابع فارسى به اشتباه « چوزرجب » نوشته مىشود ، شهر كوچكى است در كنار يكى از شعبات رود نيل در شرق پايتخت سودان .
( 2 ) . كسلا يا كسالا( Kassala )شهرى است در شمال شرقى سودان و مركز استانى به همين نام ، در دامنه كوه جبل كسالا و كنار رودGashو مرز سودان با كشور نوبنياد و تاريخى اريتره ، كه در سال 1834 م . به عنوان شهر و كمپ نظامى ارتش مصر بنا شده و در سال 1993 م . 270 ، 234 نفر جمعيت داشته است .
( 3 ) . امروزه به آن واد مدنى( Wad madani )مىگويند و در كنار نيل آبى واقع شده و رود نهر الرهد ( رود رهد( Rahadاز آن مىگذرد و در سال 1993 م . 714 ، 218 نفر جمعيت داشته است .
( 4 ) . خوانندگان .
( 5 ) . در اصل : زكاوت
( 6 ) . تبصر( tabassor )، بينايى ، شناسايى ، درنگريستن .
( 7 ) . مذهب مالكى ، پيروان مالك بن انس ، از فرق دين اسلام ( اهل سنت ) .