گويند طول اين درياچه 200 ميل و عرض آن 150 ميل است .
شهرهاى آن برنو و كوكا و برنى و انكرتو مىباشد .
قسمت ديگر مملكت سودان بلاد منداره مىباشد ، واقع در جنوب برنو و حاكمنشين آن محلّى است موسوم به موره در 180 ميلى كوكا .
و از طرف جنوب نهر عظيمى به درياچه شاد مىريزد ، كه آن را شارى مىنامند و شهر لغّون كه قصبهء بلاد لغون مىباشد ، در كنار اين نهر است . و اهالى لغون يك نوع استقلالى دارند و اصحاب صلح و سلامت مىباشند .
بعضى پارچهها نسج مىنمايند و بلاد آنها نيكو است ، سواى اينكه « وزغ » و « زنبور » و « پشه » زياد دارد و اذيّت مىنمايد ، به حيثيّتى كه گاهى اسباب هلاكت اطفال مىشود و براى رفع اين فساد غالبا « كاه تر » مىسوزانند و در دور آن مىنشينند و اين معالجه از مرض صعبتر [ است ] ، و بدان ماند كه : « ز گرما به آتش يخ برد كس پناه » .
در طرف مغرب برنو بدوىهاى سودان سكنى دارند و آنها جماعتى « وحشى » و « بتپرست » اند و در اماكن صعب و جبال مسكن گرفتهاند و قبايلى كه با آنها همسايهاند ، بعضى اوقات آنها را غارت مىكنند و آنها نيز هركس را در راهها بيابند ، مىكشند .
در طرف مغرب اين جماعت بلاد فلاته مىباشد ، كه اراضى آن سبز و حاصلخيز و داراى حبوب و انواع ميوههاى استوائيه است . اهالى [ آن ] مسلمانند و نماز مىكنند ، اما چون « عربى » نمىفهمند ، معنى نماز را نمىدانند . اعتنايى هم به گرفتن « وضو » ندارند ، فقط در روز يكمرتبه وقت صبح « وضو » مىسازند .
و بلاد زياد در همسايگى اين جماعت واقع شده ، كه همه مقهور اين جماعتاند و به ايشان « جزيه » و « خراج » مىدهند .
قسمت ديگر از سودان ، كانوا مىباشد . اراضى اين قسمت در كمال خرّمى و حاصلخيزى است و سكنهء آن زياد و قصبه و قاعدهء اين قسمت را نيز كانوا مىگويند و 000 ، 35 نفر جمعيت دارد ؛ و اكثر آنها « برده » و « غلام » و « كنيز » ند .
رنگ اقمشه اين شهر در اين نواحى مشهور است .
قسمت ديگر بلاد كشنا مىباشد و تجّار از غدامس ( غذامس ) و فزّان به قصبهء اين قسمت آمده ، دادوستد « برده » و « نمك » مىنمايند .
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى ) — صفحة 355
مساهمون: هارون وهومن
ص٣٥٥