جنس اتيوپى ( اتيوپى اسم قديم تمام ناحيهاى است كه در جنوب مصر امتداد دارد ) و اين جماعت طوايف و قبايل بىشمار دارند ، كه بعضى از آنها مسلمان و برخى بتپرستاند ، ليكن بتپرستها كمتر از مسلمانها مىباشند .
عموما « نادان » و دور از « تربيت » و در حالت « وحشىگرى » [ هستند ] .
[ هواى سودان ]
هواى سودان نيز در همهجا « گرم » و « سوزنده » است و با وجود « 1 » اين در بعضى جاها زمستان خيلى سخت مىشود . باران در ماه « ژوئن » « 2 » شروع مىكند و خيلى طول مىكشد .
تب لازم در مملكت سودان شيوع دارد . سواى حوالى رودخان [ ه ] ها كه اراضى خيلى حاصلخيز دارد ، زمستان بىحاصل تقريبا تمام مملكت را فروگرفته است .
حاصل سودان « ذرّت » « 3 » و « برنج » و « تنباكو » و « پنبه » و « نيل » و « قهوه » و « خرما » و ساير ميوهها و قسمتى از « سيبزمينى » و غيره مىباشد .
« فيل » و « زرّافه » و « شتر » و « گاوميش » و بعضى « دواب » و از سباع « شير » و « كفتار » و « يوز » و « ببر » و « شغال » و غيره و طيور و شكار در سودان وجود دارد . مارهاى مهيب و خزندههاى عظيم الجثه و نهنگ در سودان يافت مىشود .
قسمت عمده از سودان را كسى سياحت ننموده ، كه از آن خبر داده باشند . آن جاهايى را كه تا چند سال قبل مسافرين ديده و سفرنامهها نوشته [ اند ] ، منقسم به چند ولايت و ايالت كردهاند :
يكى از آن قسمتها بغرمى است واقع در غربى دارفور و شمالى دارقله و فيما بين اين قسمت و نوبه بلاد برغو مىباشد .
قسمت ديگر برنو ناميده مىشود و در اين نواحى اين قسمت داراى شوكت و استقلالى است ، و والى آن ادعاى سلطنت مىنمايد . سكنهء برنو مسلمانند . عدهء نفوس اهالى 10 كرور و بعضى از آنها قبايل صحراگرد مىباشند و به زبان عربى تكلم مىكنند .
اهالى برنو با مصر و مغرب و نوبه تجارت دارند و مال التجارهء آنها « طلا » و « عاج » و « اسب » و « برده » و « پر شترمرغ » و « كره » و « نمك » مىباشد .
درياچهء شاد ( تشاد ) [ يا ] چاد در اين قسمت است و « ماهى » و « مرغابى » بسيار دارد .
هامش
( 1 ) . در اصل : و باوجود و با وجود
( 2 ) . در اصل : ژون
( 3 ) . در اصل : زرّت