اين قسمت است .
قسمت پنجم ، افريقاى غربى است ، كه عبارت از سنگامبى ( سينگمبيه ) و گينه ( گويينه ) باشد .
قسمت ششم ، افريقاى جنوبى است ، معروف به بلاد راس و بلاد الكفره ( بلاد كافر ) .
قسمت هفتم ، جزاير تابعه افريقا مىباشد .
مقصود اصلى از اين نگارش تعيين ميدان منازعه متمهدى و جغرافى سودان حقيقى است :
اولا ميدان منازعه متمهدى و اقامتگاه آن كردفان است ، كه از ولايات حوالى رود نيل مىباشد و از يك طرف محدود به سنار كه يكى از ولايات نوبه است و از طرف ديگر به دارفور و در جنوب آن سلسله جبالى است كه نوبىها در آن سكنى دارند .
و اين ايالت ، يعنى كردفان ، امتداد مىيابد تا به نيل ابيض كه يكى از دو شعبهء اصلى رود نيل است .
حاكمنشين و قاعدهء كردفان شهر العبيد است و مسكن متمهدى .
اراضى كردفان چندان حاصلخيز نيست ، مگر آنهايى كه در دو طرف نيل ابيض واقع شده و بعضى از جزاير برّى اوازى آن ، كه حاصل آن بد نيست .
سكنه كردفان « سياهپوست » و « مسلمان » مىباشند . تمدّن آنها كم و زبانشان « عربى » است .
[ در ] ابتدا كردفان در تحت تبعيّت سنار بود ، بعد دارفور ، كه آن نيز از ولايات حوالى رود نيل است ، آن را تملك نمود . در سال 1820 عيسوى محمد على پاشا [ شهر ] كردفان را مسخر كرده ، از مضافات مصر نمود .
[ خرطوم ]
امّا خرطوم شهرى است از سنار در ملتقاى « نيل ازرق » و « نيل سفيد » ، واقع [ شده ] و از بناهاى محمد على پاشاى مصرى است كه در 59 سال قبل اين شهر را ساخته و آباد كرد .
و اين محل را خرطوم گويند ، تشبيه به « خرطوم فيل » [ كردهاند ] ، يعنى رود « ابيض » و « ارزق » نيل تمام نواحى سواحل خود را مثل خرطوم فيل جمع كرده ، به اين محل مىرساند .
جمعيّت شهر خرطوم 000 ، 23 نفر است . و با آنكه در نوبه مىباشد ، از اوّل بناى