مهمه گرديده [ است ] ، لهذا به نگارش شرح ذيل مبادرت مىنمايد .
[ افريقا ]
اقليم افريقا كه از اقاليم خمسهء روى زمين است ، مجهولات جغرافى بسيار داشته و دارد ؛ از قبيل سرچشمه رودهاى معتبر و حالت بسيارى از اراضى و اماكن و آبادانىها و غيره ، كه بعضى از آنها با قدم و همّت سيّاحان معتبر باجلادت فرنگ ، خصوصا چهار نفر سياح انگليسى « 1 » ، كه يكى از آنها ليونگستن « 2 » مىباشد و دو نفر آلمانى « 3 » و يك روس و يك امريكائى و يك پرتغالى « 4 » منكشف و معلوم گشته [ است ] ، و باز بايد گفت بسيارى از اوضاع و احوال اين اقليم مجهول است .
امّا معلومات آن اين است كه بعضى از علماى جغرافى افريقيه را به هفت قسمت منقسم نمودهاند :
قسمت اول را ولايات حوالى رود نيل يا بلاد نيليّه گويند . و آن عبارت است از مصر و نوبه و حبش و بعضى ولايات كوچك كه با اين سه مملكت همسايه مىباشند .
قسمت ثانى بلاد مغرب است ، كه عبارت از صحراى كبير معروف افريقا باشد و برقه « 5 » و فزان « 6 » و تونس و طرابلس و الجزائر و مراكش ( مارك ) و توابع آن ؛ و اين ايالات را بربرستان نيز گويند .
قسمت سيّم ، افريقاى شرقى است مشتمل بر زنگبار و مزمبيق « 7 » ( مزمبيك ) و صوفالا و غيرها .
قسمت چهارم ، افريقاى وسطى است [ كه ] شامل چندين قسمت [ بوده ] و سودان حقيقى
هامش
( 1 ) . در اصل : انگليس
( 2 ) . ديويد ليوينگستون( David Livingston )، جهانگرد انگليسى ، كه در سال 1813 م . در بلانتير( Blantyre )اكوس( Ecosse )به دنيا آمد . وى افريقاى مركزى و جنوبى را پيمود و درياچه نگامى( Ngami )، رود زامبزى و آبشار ويكتوريا را كشف كرد . در 60 سالگى در سال 1873 م . درگذشت .
( 3 ) . در اصل : المان
( 4 ) . در اصل : پرتوغالى
( 5 ) . برقه( Barqa )كه در دوران باستان سيرنائيك( Cyrenai ? que )نام داشته و با شهرهاى طرابلس يا تريپولى ( ترىپوليتن ) و فزان سرزمين ليبى را تشكيل مىدهد .
( 6 ) . فزان( Fezzan )، بخش تاريخى كشور ليبى كه از 3000 سال قبل از ميلاد مسيح ، يونانيان آن را به تصرف درآورده و هرودوت يونانى در قرن پنجم پيش از ميلاد از آن ياد مىكند و در جنگ جهانى دوم به دست ارتش ايتاليا تسخير گرديد . در سال 1951 م . با الحاق به سرزمين برقه كشور پادشاهى ليبى( Libya )را پديد آورد كه امروزه به جمهورى ليبى تبديل شده است .
( 7 ) . موزامبيك( Mozambique )، كشورى است در جنوب قاره افريقا ، كه پايتخت آن ماپوتو( Maputo )بوده و 380 ، 799 كيلومتر مربع مساحت و در سال 2006 م . 505 ، 686 ، 19 نفر جمعيت داشته است .