سودان فتنه محمد احمد كه دعوى مهدويت نموده و او را به نام متمهدى « 1 » يعنى مهدى دروغى به او مىكنند ، در بلاد حوالى رود نيل چندى است خيال دانشمندان و ارباب پليتيك « 2 » را متوجه سودان نموده [ است ] ؛ و بيشتر مسطورات روزنامهها عبارت از وقايعى است كه در اين ناحيه واقع مىشود .
در اينصورت ، فهم مسطورات روزنامهها ، موقوف به اطلاع جغرافيايى و تاريخى [ از ] سودان و بلاد و ولاياتى است كه ميدان جنگ متمهدى با عساكر مصر يا قشون انگليس مىباشد .
پوشيده نباشد كه متمهدى الآن در سودان حقيقى متمكن نيست ، بلكه اقامتگاه او شهر العبيد است از ايالت كردوفان « 3 » و اينكه او را متمهدى سودان مىگويند ، از آن است كه كليّهء اهالى افريقا را منقسم به دو قسمت نمودهاند : يك طايفه را سودان مىگويند ، يعنى سياهان و طايفهء ديگر را بربر و اهالى بربرستان مىنامند .
طايفهء سياهان در تمام نواحى افريقا سكنى دارند ، امّا اهالى بربرستان در طرف شمالى اين اقليم ساكن [ هستند ] و هيئت آنها غير از هيئت اهالى سودان است و همه مسلمان مىباشند ، بر خلاف طايفهء سودان كه بسيارى از آنها بتپرستاند .
چون مسئلهء متمهدى اهميّت بههم رسانيده ، اطّلاع از آن نواحى نيز از مسائل
هامش
( 1 ) . متمهدى( motamahadi )، تمهدى از مهدى . آنكه ادعاى مهدويت كند . ( فرهنگ فارسى معين ، 3 / 2621 ) .
( 2 ) . سياست .
( 3 ) . در اصل : كردافان