3 . اخبار و جغرافى سودان ، ترجمه و نگارش فروغى ، « 1 » كه به نام جغرافى سودان هم در برخى منابع به چشم مىخورد ، خط آن نستعليق شكسته ، مورخ 1301 ه . ق . ، عنوانها به خط نستعليق درشتتر از متن ، قطع رحلى 5 / 19 * 5 / 31 سانتىمتر ، 16 برگ 10 سطرى ، كه در پايان آورده است : « از فرانسه و عربى بهعلاوه بعضى تحقيقات » و اين بيانگر نوعى « ترجمه و تأليف » مىباشد . نسخه منحصربهفرد آن به شماره 3698 در كتابخانه مجلس نگهدارى مىگردد . « 2 »
4 . جغرافياى سودان و نوبه و خرطوم ، از آثار ارزشمند احمد مدحت افندى ، كه توسط محمد عارف قزوينى « 3 » عاشورى در سال 1301 ه . ق . ترجمه شده و گاه به اختصار جغرافى سودان ناميده مىشود .
نسخه منحصربهفرد آن به شماره 3700 در كتابخانه مجلس نگهدارى شده و خط آن نستعليق خوانا و زيبا ، عنوانها شنگرف ، قطع رحلى 5 / 19 * 34 سانتىمتر ، نوع جلد مقوايى با نقاشى به قلم سياه ، در 17 برگ 13 سطرى نگاشته شده است .
كاتب آن « ميرزا محمد قزوينى » مىباشد . « 4 »
احمد مدحت افندى در سال 1271 ه . ق . به سودان سفر كرده و اطلاعات ذى قيمت او از اين منطقه ، به غناى رساله كمحجمش مىافزايد .
5 . نامه متمهدى ، اثر حبيب الله كاشانى ، كه نسخهاى ناتمام است . نسخه منحصربهفرد آن به شماره 2312 / ف در كتابخانه ملى ايران نگهدارى مىشود .
اين نسخه 7 برگ 15 سطرى كامل ، در اندازه 8 * 15 سانتىمتر ؛ كاغذ فرنگى ؛ خط شكسته نستعليق ، جلد مقوايى رويه كاغذى عطف تيماجماشى ، در اندازه 17 * 5 / 21 سانتىمتر ، متن ساده جدول دو سطور زر مىباشد . « 5 »
هامش
( 1 ) . ميرزا محمد حسين اديب ملقب به فروغى ، رئيس دار الطباعه دولتى ، مترجم زبان فرانسه و عربى .
( تاريخ منتظم ناصرى ، 3 / 2138 ) .
( 2 ) . فهرستواره كتابهاى فارسى ، 1 / 168 ؛ نسخهها ، 6 / 3932 ؛ فهرست كتب خطى كتابخانه مجلس ، 10 / 1610 - 1611 .
( 3 ) . عارف بيگ ، مترجم تركى عثمانى و غيره . ( تاريخ منتظم ناصرى ، 3 / 2138 ) .
( 4 ) . فهرست كتب خطى كتابخانه مجلس ، 10 / 1611 .
( 5 ) . سايت اينترنتى كتابخانه ملى ايران :WWW . nli . ir