« خدابندلو » ، به تلگرافخانه رفته ، جناب « خبير السّلطنه » ، « 1 » رئيس تلگراف را ملاقات نموديم .
از قرار خبر تلگرافى [ از ] « تهران » ، موكب بندگان اعلى حضرت اقدس « مظفر الدين شاه » - خلد الله ملكه - به عزم سفر « يوروپ » ( فرنگستان ) ، امروز از « دار الخلافه » حركت فرموده [ است ] .
نايب السلطنه در غياب اعلى حضرت ، حضرت و الا « شعاع السلطنه » برقرار ، و امور دوائر دولتى راجع به رئيس همان اداره شده [ است ] ، مثلا امور كشورى به جناب وزير داخله « دبير الملك » ، و لشكرى به حضرت و الا « امير خان سردار سپهسالار » ، و امور خارجه به جناب « مشير الدوله » ، وزير امور خارجه ، و قس على هذا . « 2 »
اسامى ملتزمين ركاب مبارك :
[ 1 ] حضرت صدارت عظمى « ميرزا على اصغر خان »
[ 2 ] حضرت و الا « نايب السلطنه كامران ميرزا » « 3 »
[ 3 ] جناب « ناصر الملك » « 4 »
هامش
( 1 ) . احتمالا وى ميرزا حبيب الله خان قمى ملقب به خبير الممالك و خبير السلطنه از رجال عهد مظفرى است كه در سال 1315 ه . ق . سرتيپ تلگرافخانه بوده است . ( سفرنامه سديد السلطنه ، 176 ) .
( 2 ) . مفرد مخاطب مذكر از امر حاضر ، به معناى « بر اين قياس كن ! »
( 3 ) . كامران ميرزا نايب السلطنه ، فرزند ناصر الدين شاه قاجار ، كه در 1272 ه . ق . زاده شد . وى در سال 1277 ه . ق . حاكم تهران شد ، درحالىكه فقط 5 سال داشت . در 1285 ه . ق . سردار كل و ملقب به اميركبير گرديد . در 1287 ه . ق . در غياب پدر كه به عراق سفر كرده بود ، نيابت وى را به عهده گرفت . در 1288 ه . ق .
وزير جنگ شد . در دو سفر پدر به اروپا ، باز هم نايب السلطنه بود ، در 1275 ه . ق . ملقب به نايب السلطنه گرديد . در 1293 ه . ق . حاكم تهران ، قم ، ساوه ، زرند و كاشان و در 1295 ه . ق . حكومت قزوين ، گيلان ، مازندران ، دماوند ، فيروزكوه ، ملاير ، تويسركان ، نهاوند ، استرآباد ، شاهرود ، بسطام ، دامغان و سمنان به ديگر مشاغل او اضافه شد . وى 16 سال ( يعنى از 1297 تا 1313 ه . ق . ) وزير جنگ بود . در سال 1324 ه . ق .
دوباره وزير جنگ شد و در زمان سلطنت احمد شاه قاجار در سال 1335 ه . ق . حاكم خراسان گشت . وى به اميركبير هم ملقب بود . در سال 1336 ه . ق . در سن 59 سالگى رحلت نمود . ( شرح حال رجال ايران ، 3 / 149 - 161 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، 204 ؛ حقايق الاخبار ناصرى ، 250 ؛ المآثر و الآثار ، 306 ) .
( 4 ) . ابو القاسم خان قرگزلو همدانى معروف به ناصر الملك در سال 1282 ه . ق . چشم به جهان گشود . در 1295 ه . ق . به انگلستان رفت و در دانشگاه آكسفورد درس خواند . در سال 1301 ه . ق . درحالىكه 19 سال داشت ، به ايران بازگشت و به پيشخدمتان ناصر الدين شاه پيوست . در 1302 ه . ق . ملقب به مشير حضور ، در 1305 ه . ق . حاكم همدان و ملقب به ناصر الملك ، 1314 ه . ق . وزير دارايى ؛ 1325 ه . ق . وزير ماليه ، سپس دوباره وزير دارايى شد . در سال 1325 ه . ق . نخستوزير ايران گرديد ، اما كابينهاش 2 ماه بيشتر طول نكشيد . در 1327 ه . ق . از طرف مجلس شوراى ملى به نيابت سلطنت ايران برگزيده شد و به مدت 5 سال يعنى تا سال 1332 ه . ق . كه احمد شاه قاجار به سن بلوغ رسيد ، عملا حاكم ايران بود . بين سالهاى 1325 تا