از قرار مشهور ، آبادى « باغچى » ، در زمان استيلاى « افغان » به « ايران » ، خراب و ويران شده [ است ] . بعد ، آبادى و محل سكنا را در « عربلو » قرار دادهاند .
همين روزها ، به مباركى ، گنبد مطهر امامزاده زمان كوه « 1 » - عليه السلام - كه در خاك « عربلو » ، در سر يك تپهء بلندى واقع است ، دادهام « حلبىپوش » مىكنند و مشغولند .
ديروز ، كه دويّم ربيع الثانى بود ، برادر مكرم « محمد حسن خان سرهنگ » اخوى ، از « قرخلر » محض ديدن آمدند ، در حالتى كه در سر دهنهء قنات ده « عربلو » ، مشغول به سركارى رعايا بودم و دهنه را پاك مىكردند ، « سرهنگ » اخوى وارد شد .
چون ناهار را در خانهء « آقا سيد على اكبر » مهمان بودم ، از « سرراهنگ » به اتفاق « سرهنگ » به ميعادگاه رفته ، ناهار مأكولى [ در ] آنجا صرف شد .
طرف عصر پنجشنبه ، دويم ربيع الثانى 1317 [ ه . ق . ] ، سرهنگ اخوى ، اهل البيت را كه 3 ماه متجاوز بود از شهر « همدان » به ده آمده بودند ، به شهر بردند .
امروز ، كه جمعه ، سيم ربيع الثانى 1317 [ ه . ق . ]
است ، صبح « سرهنگ » به سلامت از شهر به « عربلو » مراجعت نمودند . شب مانده ، صبح چهارم [ ربيع الثانى ] به « قرخلر » رفتند .
پنجشنبه ، 16 ربيع الثانى [ 1317 ه . ق . ]
است [ و ] 5 روز است از « عربلو » به شهر آمدهام [ و ] مشغول ديدوبازديد هستم .
بعضى تغييرات و اخبار شنيدم ، از جمله :
[ 1 ] فوت « حاجى محسن خان مشير الدوله » وزير امور خارجه ، در « پاريس » .
[ 2 ] و مشير الدوله شدن جناب اجل « مشير الملك ميرزا نصر الله خان » ، با شغل وزارت امور خارجه .
هامش
( 1 ) . امامزاده كوه همدان ، در يكى از درههاى ارتفاعات كوه الوند ، نزديك روستاى وقرجين واقع است .
مجموعه بنا شامل ايوان ورودى و دو حرم پيوستهبههم است . ايوان ورودى با قوس تيزهدار لطمه فراوان ديده ، به نحوى كه پوشش آن فروريخته و در نتيجه از تزئينات آن چيزى برجاى نمانده است . در دو سوى ايوان ، گوشواره دو طبقهاى مركب از چند حجره است . از ايوان با 2 پله و از طريق در چوبى كوتاهى به حرم اول وارد مىشويم . حرم اول ( حرم صحابه ) داراى طرحى مستطيل شكل و حرم دوم داراى طرح چهارگوشه كاملى است كه به وسيله يك درگاه بههم پيوسته شدهاند . ديوارهاى حرم فاقد تزئينات و كتيبه هستند . بناى اوليه در قرن 7 و 8 هجرى قمرى ساخته شده ، اما در 935 ه . ق . ( سال ساخت صندوق مرقد ) و نيز در اواخر دوره قاجاريه مرمت و بازسازى شده است . شخص مدفون در آن را محسن مىنامند و به امامزاده محسن هم شهرت دارد . ( دائرة المعارف تشيع ، 2 / 465 - 466 ؛ بناهاى آرامگاهى ، 204 - 205 ) . اين بناى تاريخى به شماره 823 در تاريخ 1 فروردين 1347 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است .