وداع كرده [ و ] به سراى جاودان قدم نهاد . و اهل « همدان » ، خيلى بااحترام جنازهء آن مرحوم را از زمين برداشته ، دفنش نمودند و در « مسجد جامع » ، مجلس فاتحه گرفتند .
سنّا متجاوز از 60 سال بود . ظاهرا « وارسته » [ بود ] و بضاعتى نداشت ، ولى « حبّ رياست » خيلى داشت و از عوام ، خيلى مريدش شده بودند .
در روز فوت « آخوند » مرحوم ، چند نفرى سرخود را زخم زده ؛ زن و مرد ، مويهكنان ، اطراف تابوت ، به سروسينه مىزدند . دكان و بازار را هم 2 روز بستند .
شب شنبه ، 15 جمادى الاخر 1314 [ ه . ق . ]
از طرف حضرت اشرف و الا ، « عضد الدوله » ، حكمران « همدان » ، به جشن عيد مولود مسعود اعلى حضرت اقدس همايون « مظفر الدين شاه - خلد الله ملكه - به « دار الحكومه » ، به صرف شام و تماشاى آتشبازى موعود بودم .
بعد از مغرب ، خدمت حضرت « و الا » مشرف شدم .
نواب و الا « مشكوة الملك » « 1 » و اميرزاده « شيخ حسن ميرزا » و جنابان « معتصم الملك وزير » « 2 » و « منتصر الملك » و معتمد السلطان « حسين خان سرتيپ » و رئيس « پستخانه » و جمعى كثير حضور داشتند .
2 ساعت از شب گذشته ، آتشبازى كردند . بعد ، به اتاق پذيرايى برگشته ، به صرف « شربت » و « شيرينى » و استماع « ساز » و « آواز » رسول خان افغانى ، مشغول و محظوظ شديم .
شب خوشى گذشت .
بعد از صرف شام ، ساعت نقره [ اى ] نواب « بهمن ميرزا » را به « لاتارى « 3 » » گذاشتند ، و اين « لاتارى » « 4 » خيلى اسباب خنده شد . و آخر ، « لاتارى » « 5 » هم سرنگرفت .
اين جشن ، اول جشن عيد مولود اعلى حضرت اقدس « مظفر الدين شاه » است ، كه در تمام ولايات و بلدان « ايران » برپا شده است .
هامش
( 1 ) . محمد على ميرزا مشكوة الملك ، از رجال عهد ناصرى . ( المآثر و الآثار ، 317 ؛ القاب رجال دوره قاجاريه ، 148 ) .
( 2 ) . ميرزا اسماعيل خان معتصم الملك ، فرزند ميرزا محمد خان مؤتمن الوزاره در سال 1277 يا 1278 ه . ق .
در شيراز به دنيا آمد . مدتى رياست جبهخانهء فارس و سپس كارگزارى بنادر فارس را برعهده گرفت . در 1306 ه . ق . كارگزار استرآباد و پس از آن قونسول ايران در عشقآباد تركمنستان شد . ( سفرنامه سديد السلطنه ، 284 ؛ رجال وزارت خارجه عصر ناصرى و مظفرى ، 139 )
( 3 ) . در اصل : لاترى
( 4 ) . در اصل : لاترى
( 5 ) . در اصل : لاترى