گوارا در 2 فرسخى ده است . هواى « پيك » هم خيلى گرم و خفه است و بد مىگذرد .
پنجشنبه 17 ربيع الاول 1314 [ ه . ق . ]
طلوع صبح ، از « پيك » روانه شده ، در بين راه در « خانآباد » « 1 » - كه تلگرافخانه دارد - جناب اجل « سردار » پياده شدند .
با « آقا ميرزا سيد محمد خان تلگرافچى » صحبت كردند . معلوم شد [ كه ] در « همدان » ، اغتشاش [ شده ] است . آقايان « كبابيان » با « آخوند ملا عبد اللّه » ، در « نزاع » و « جدال » هستند . زدوخورد هم شده [ و ] از طرفين سرودست زيادى شكسته است .
از قرار مشهور ، نزديك است [ كه ] اين فتنه در « همدان » مثل فتنهء « جهانسوز ميرزائى » بشود .
حضرت « سردار » ، تلگرافى به « تهران » و « زرق » « 2 » نمودند . بعد از يك ساعت توقف ، در « خانآباد » ، روانه شده ، به « آسيابيك » « 3 » آمديم . از « پيك » تا « آسيابيك » 3 فرسخ است .
محصول دهات بلوك « زرند » ، « گندم » و « جو » و « پنبه » است ؛ حاصلخيز « 4 » است ، و تمام دهات « آبىكار » است .
جفتى 5 خروار تخم مىكارند و هر شعيرى در « آسيابيك » 250 تومان خريد و فروش مىشود ، كه دانگى 4000 تومان باشد ؛ و از قرار 10 [ به ] 2 هم فايده مىدهد .
خربزهء خوب در دهات « زرند » عمل مىآيد . يكجور خربزه هست [ كه ] به « خربزهء چلوارى » مشهور است . وجه تسميهء آن به واسطهء اين است كه پوست خربزه « سفيد » است مثل « چلوارى » و « لطيف » مىشود .
وقتىكه « خربزه » بهقدر « بادام » مىشود ، زير خاك كرده ، روى آن را مىپوشانند ، تا اينكه بزرگ مىشود . و نبايد به « خربزه » آفتاب بتابد ، تا اينكه برسد و بچينند و خيلى لطيف و شيرين مىشود .
هامش
( 1 ) . خانآباد( Xan abad )روستايى است از توابع بخش مركزى شهرستان زرنديه استان مركزى ، در شمال شهر مأمونيه .
( 2 ) . زرق( Zarq )آبادى است در بخش فامنين شهرستان همدان ، در 67 كيلومترى اين شهر ، كنار رود قرهچاى و 18 كيلومترى جنوب شرقى فامنين .
( 3 ) . آسيابيك يا آسيابك( Asiyabak )روستايى است از توابع بخش مركزى شهرستان ساوه ، كنار رود قرهچاى و 8 كيلومترى جنوب غربى يلآباد .
( 4 ) . در متن اصلى دو واژه « حاصلخيز » و « مداخلخيز » در كنار هم نوشته شده است .