نرسيد ، ولى الان آن مواضع كه به زمين خورده ، در كمال شدّت درد مىكند .
[ ده ملا على ]
از « منجيل » تا « پاچنار » ، « 1 » كه منزلگاه است ، 4 فرسخ مىگويند . مكارى در « پاچنار » نيفتاد . به « ده « 2 » ملا على » رد شديم . از « پاچنار » به « ده « 3 » ملا على « 4 » » ، كه مزرعه مانندى است ، 2 فرسخ مىگويند ، و راه ، همه آب ، سنگلاخ و ماحور است .
زحمت طىّ اين 2 فرسخ ، بيشتر از 4 فرسخ مسافت است . از « منجيل » تا « ده ملا على » 6 فرسخ مىگويند ، در 9 ساعت و نيم طى شد ؛ يعنى به پاى كاروان [ و ] آهسته آهسته آمديم . خيلى برمن سخت گذشت .
در « ده ملا على » ، منزل هم نيست . در بيابان ، زير سايهء درخت انجير منزل كرديم .
خيلى خسته و كوفته هستم . امان از سفر باخطر [ در ] خاك « ايران » ، كه براى انسان سختترين « سخطها » است .
پناه مىبرم به خدا . اين 9 ساعت و نيم امروز ، هر دقيقهاش براى من [ مثل ] سالى گذشت ، با كمال صدمهء روحانى . الحمد لله على كلّ حال .
راه « شوسه » را هم « روسها » تا « ده ملا على » ، قطعهقطعه ساخته و باز مشغول بودند ، ولى هنوز تمام نشده ، و واقعا راه خيلى سختى است . از قرارى كه يك نفر از عملجات « روسى » ، كه زبان « تركى عثمانى » مىدانست ، مذكور داشت ، اغلب « عملجات » كه « روسى » بودهاند ، به واسطهء سختى راه و از ترس ناخوشى « تب » و « لرز » فرار كردهاند . باقى هم در كار فرارند . قريب [ به ] بيست سى نفر از « عملهها » ، به مرض « تب » و « نوبه » تلف شدهاند .
اين « ده « 5 » ملا على » ، كه از « پاچنار » ابتداى آن است ، همه سنگلاخ و پست و بلند و رودخانه ، و دو طرف « كوه » از وسط « رودخانه » جارى است . سنگهاى بزرگ در توى رودخانه هست ، كه عبور از آن « خيلى مشكل » است .
راه « شوسه » را از « كمر كوه » تراشيده و سنگ را شكافته ، راه « كالسكهرو » درست كردهاند و مشغول ساختن هستند . در فصل زمستان ، عبور از اين راه ممكن نيست .
هامش
( 1 ) . « خود پاچنار كاروانسرايى است در كنار رودخانهاى موسوم به شاهرود ، كه سرچشمه آن از كوهستان قزوين است . هوايش ملايم ، زراعت كمى دارد . اين كاروانسرا و آبانبار از بناهاى حاجى هادى نامى است از تجار قزوين . » ( سفرنامه سيف الدوله ، 33 ) .
( 2 ) . در اصل : دره
( 3 ) . در اصل : دره
( 4 ) . ملا على( Molla ali )روستايى است از توابع بخش ضياءآباد شهرستان تاكستان استان قزوين ، در 5 / 52 كيلومترى اين شهر ، كنار رودخانه ملا على و سر راه قزوين به رشت .
( 5 ) . در اصل : دره