نواب » ، سلامت به ساحل « انزلى « 1 » » درآمديم .
ايشان در « انزلى » ماندند . من قايق كرايه كرده ، بلافاصله از « مرداب انزلى » گذشته ، به كمال « راحت » و « سرعت » به « پيربازار « 2 » » رسيدم . قريب [ به ] 4 ساعت عبور از مرداب با قايق طول كشيد .
دو نفر جوان تاجرزادهء تهرانى ، كه به « مشهد مقدس » مشرف شده [ و ] از راه « عشق آباد « 3 » » و « بادكوبه » مراجعت كرده بودند ، در قايق همراه بودند . اسم يكى از آنها « آقا ميرزا محمد » پسر « حاجى محمد حسين صدر تهرانى » بود . جوان فهميده با مدركى به نظر آمد .
[ رشت ]
از « پيربازار » اسب كرايه كرده ، به اتفاق حضرات به « رشت » « 4 » آمديم .
پس از ورود به « رشت » ، ديدم در كوچ [ ه ] هاى شهر ، جمعيت زيادى است .
پرسيدم : چه خبر است ؟ گفتند : حضرت و الا شاهنشاهزاده « شعاع السلطنه « 5 » » وارد مىشوند . و [ قصد ] عزيمت [ به ] « فرنگستان » دارند .
دو دقيقه گذشت . ديدم موكب حضرت « شاهزاده » ، با كبكبهء تمام ، با مستقبلين و فراشان « از جلو بريد ، بريد » ، « وايس كنار » گويان ، تشريففرما شدند .
من هم در يك خانه ، كه اسمش [ را ] مهمانخانه مىگويند و اسم صاحبش « عابديس » است ، لابدا منزل كردم . كرايه روزى با خوراك 2 تومان مقاطعه شد و خيلى به من بد مىگذرد ، تا چه شود .
هامش
( 1 ) . انزلى( Anzali )نام بندرى است در استان گيلان ، كه در گذشته « بندر پهلوى » نام داشته ، و در آبانماه 1385 ه . ش . 4500 ، 32 خانوار و 643 ، 110 نفر جمعيت داشته است .
( 2 ) . پيربازار( Pirbazar )، روستاى كوچكى است از توابع رشت ، كه در 6 كيلومترى شمال آن واقع شده و نام آن در سفرنامههاى سياحان و جهانگردان ايرانى و خارجى ، بارها و بارها ، ذكر گرديده است .
( 3 ) . عشقآباد( Ashgabat )پايتخت جمهورى تركمنستان( Turkmenistan )كه به شكلAshkhhabadهم نوشته مىشود و در 25 كيلومترى ( 15 ميلى ) مرز شمال ايران و در كنار قرهقوم( Garagum )واقع گرديده است . در سال 1999 م . 000 ، 605 نفر جمعيت داشته است .
( 4 ) . رشت( Rasht )مركز استان گيلان ، كه به معناى « ستاره » مىباشد ؛ هرچند عدهاى بناى آن را در سال 900 هجرى قمرى و با استفاده از حروف ابجد ( ر - 200 ، ش - 300 ، ت - 400 ) مىدانند ، اما نام آن در كتاب حدود العالم من المشرق الى المغرب ( تأليف در سال 372 ه . ق . ) به شكل « رشت » آمده است . در آبانماه 1385 ه . ش . اين شهر كه به دار المرز و شهر باران لقب يافته ، 064 ، 160 خانوار و 366 ، 557 نفر جمعيت داشته است .
( 5 ) . ملك منصور ميرزا ملقب به شعاع السلطنه فرزند مظفر الدين شاه قاجار ، كه 2 بار در سالهاى 1318 و 1322 ه . ق . والى فارس شد . ( شرح حال رجال ايران ، 4 / 156 - 158 ؛ المآثر و الآثار ، 314 ) .