آوردهاند ، خدمتشان رسيدم .
جمعه ، 11 [ آگست 1898 م . ، 22 ربيع الاول 1316 ه . ق . ]
جناب « نصير الدوله » ، كه به عزم سياحت به « فرنگستان » آمدهاند ، در اكسپوزسيون « 1 » « ايلزكارت « 2 » » در « لندن » ملاقاتشان نمودم .
از قرار خبر روزنامه « تايمز » ، حضرت اجل اشرف « امين السلطان ميرزا على اصغر خان « 3 » » كه از « قم » احضار به « دار الخلانه » شده بودند ، دوباره به مباركى به مسند جليل « صدراعظمى » متمكن شدند ، و جناب اشرف « ميرزا على خان امين الدوله » از صدارت معزول .
دوشنبه ، 15 آگست 1898 [ م . ] ، 26 ربيع الاول 1316 [ ه . ق . ]
با جناب آقاى « ساعد السلطنه » ، به صرف شام در « هوتل الكساندر » مهمان جناب اشرف « پرنس ملكم خان » بوديم . « احمد خان سلطان » هم مدعو و همراه بودند . پاكتى از حضرت « سردار اكرم » ، والى « عربستان » رسيد ، كه 17 صفر تاريخ داشت .
اين روزها ، مصمّم مراجعت به « ايران » هستم .
يكشنبه ، 21 آگست 1898 [ م . ] مطابق سيم ربيع الثانى 1316 [ ه . ق . ]
ساعت 8 و 50 دقيقه شب ، به اميد و توكل لطف الهى - جلّت قدرته - از « لندن » به قصد « ايران » ، از راه « برلين « 4 » » و خاك « روسيه » روانه شدم .
هامش
سال 1326 ه . ق . در 77 سالگى درگذشت و در شهر برن سوئيس به خاك سپرده شد . او روزنامه قانون را در لندن انتشار داد و دهها اثر از وى منتشر شده است ، از جمله : 1 . مبدأ ترقى 2 . قانون 3 . شيخ و وزير 4 . اشرف خان . ( شرح حال رجال ايران ، 4 / 139 - 154 ؛ المآثر و الآثار ، 308 ) .
( 1 ) . اكسپوزيسيون( exposition )، نمايشگاه .
( 2 ) . ايلزكارت در اصلEarls Courtبوده و در جنب ورزشگاه فوتبال ( استاديوم ) فعلى چلسى لندن قرار دارد .
( 3 ) . ميرزا على اصغر خان امين السلطان در سال 1275 ه . ق . زاده شد . ابتدا صاحب جمع بوده و پس از فوت پدر ، وزير دربار ، وزير خارجه ، وزير گمرك و مجموعا عهدهدار 44 منصب بزرگ شد . وى در دورهء سلطنت ناصر الدين شاه و مظفر الدين شاه قاجار مدتى صدر اعظم بوده و در سال 1325 ه . ق . به دستور محمد على شاه مجددا نخستوزير گرديد . وى ملقب به امين الملك و اتابك اعظم نيز بوده است . در سال 1325 ه . ق .
در 50 سالگى درگذشت . ( صدر التواريخ ، 297 ؛ شرح حال رجال ايران ، 2 / 387 ، 425 ؛ المآثر و الآثار ، 306 ، 311 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، 109 ) .
( 4 ) . برلين( Berlin )پايتخت آلمان ، كه باستانشناسان قدمت آن را به 8000 سال قبل از ميلاد نسبت مىدهند . پس از فروپاشى بلوك شرق در سال 1990 م . و ويرانى ديوار برلين ، دوباره وحدت و يكپارچگى خود را به دست آورد . در سال 2004 م . 477 ، 388 ، 3 نفر جمعيت داشته است .